Nafaka davaları, aile hukukundan kaynaklanan ve kişilerin bakım, geçim veya destek ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik talepleri konu alan dava türleridir. Türk hukukunda nafaka, yalnızca boşanma sonrasında gündeme gelen bir kurum olmayıp, bazı durumlarda boşanma davası devam ederken veya belirli aile ilişkileri kapsamında da talep edilebilir.
Nafaka yükümlülüğünün kapsamı, tarafların ekonomik ve sosyal durumları, ihtiyaçları, gelir seviyeleri ve somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir. Bu nedenle nafaka davaları değerlendirilirken her olayın kendi koşulları dikkate alınmalıdır.
Nafaka Nedir?
Nafaka, kanundan doğan bakım ve destek yükümlülüğünün yerine getirilmesini amaçlayan bir hukuki kurumdur. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen nafaka hükümleri, belirli şartların varlığı halinde kişilerin geçimlerinin sağlanmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Nafaka davaları kapsamında talep edilebilecek nafaka türleri arasında tedbir nafakası, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve yardım nafakası yer almaktadır. Her nafaka türünün şartları, amacı ve uygulanma koşulları farklıdır.
Nafaka Türleri
Tedbir Nafakası
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası devam ederken tarafların ve varsa çocukların geçimlerinin sağlanması amacıyla hükmedilebilen geçici bir nafaka türüdür.
Boşanma davası sonuçlanıncaya kadar tarafların ekonomik durumlarının korunması ve çocukların bakım ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla tedbir nafakası kararı verilebilir. Tedbir nafakasının miktarı belirlenirken tarafların gelir durumları, yaşam koşulları ve ihtiyaçları dikkate alınır.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılması amacıyla ödemesi gereken nafakadır.
Çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlık giderleri, yaşam koşulları ve ebeveynlerin ekonomik durumları iştirak nafakasının belirlenmesinde önem taşır. İştirak nafakası çocuğun üstün yararı esas alınarak değerlendirilir.
Yoksulluk Nafakası
Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek taraf lehine hükmedilebilen nafaka türüdür.
Yoksulluk nafakasında tarafların ekonomik durumları, çalışma imkanları, gelir seviyeleri ve boşanmanın taraflar üzerindeki etkileri dikkate alınır. Her boşanma davasında yoksulluk nafakası şartlarının oluşup oluşmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yardım Nafakası
Yardım nafakası, belirli aile bireylerinin zor durumda bulunan yakınlarına ekonomik destek sağlaması amacıyla düzenlenen nafaka türüdür.
Bu nafaka türü boşanma ile sınırlı olmayıp, belirli şartların varlığı halinde altsoy, üstsoy veya kardeşler arasında da gündeme gelebilir.
Nafaka Davaları Hangi Durumlarda Açılır?
Nafaka davaları farklı hukuki sebeplerle açılabilir. Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Boşanma davası sırasında tedbir nafakası talebi,
- Boşanma sonrasında iştirak nafakası talebi,
- Yoksulluk nafakası istemi,
- Yardım nafakası talepleri,
- Nafakanın artırılması talepleri,
- Nafakanın azaltılması talepleri,
- Nafakanın kaldırılması talepleri,
- Nafakanın uyarlanmasına ilişkin davalar.
Her dava türünde değerlendirme ölçütleri farklılık gösterebilir.
Nafaka Artırımı Davası
Nafaka miktarı belirlenirken tarafların ekonomik koşulları esas alınmaktadır. Ancak ekonomik şartların zaman içerisinde değişmesi, enflasyon, gelir seviyelerindeki değişiklikler veya çocuğun ihtiyaçlarının artması gibi nedenlerle mevcut nafakanın yetersiz hale geldiği ileri sürülebilir.
Bu gibi durumlarda nafaka artırımı davası açılması gündeme gelebilir. Mahkeme tarafından yapılacak değerlendirmede güncel ekonomik koşullar ve tarafların mali durumları dikkate alınır.
Nafakanın Azaltılması veya Kaldırılması Davası
Nafaka yükümlüsünün gelir durumunda önemli değişiklikler meydana gelmesi veya nafaka alacaklısının ekonomik koşullarının iyileşmesi halinde nafakanın azaltılması ya da kaldırılması talep edilebilir.
Özellikle yoksulluk nafakası bakımından nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi, evlilik benzeri bir birliktelik içinde yaşaması veya yoksulluk durumunun ortadan kalkması gibi hususlar değerlendirme konusu olabilir.
Ancak her somut olay kendi koşulları içerisinde incelenir ve nafakanın kaldırılmasına ilişkin şartların oluşup oluşmadığı ayrı ayrı değerlendirilir.
Nafaka Davalarında Delillerin Önemi
Nafaka davalarında tarafların ekonomik ve sosyal durumları büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle gelir belgeleri, SGK kayıtları, banka kayıtları, vergi kayıtları, tapu kayıtları, araç kayıtları ve benzeri ekonomik veriler delil olarak değerlendirilebilir.
Bunun yanında çocukların eğitim giderleri, sağlık giderleri, yaşam standartları ve diğer ihtiyaçları da nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınabilir.
Nafaka Davalarında Mahkemenin Değerlendirdiği Hususlar
Nafaka davalarında mahkemeler genellikle;
- Tarafların gelir durumunu,
- Malvarlığı durumunu,
- Sosyal ve ekonomik koşullarını,
- Çocukların ihtiyaçlarını,
- Yaşam standartlarını,
- Eğitim ve sağlık giderlerini,
- Nafaka talebinin dayanağını,
birlikte değerlendirerek karar vermektedir.
Bu nedenle nafaka miktarı her olayda farklılık gösterebilir ve tek tip bir hesaplama yöntemi bulunmamaktadır.
Sonuç
Nafaka davaları; tedbir nafakası, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve yardım nafakası gibi farklı nafaka türlerini kapsayan aile hukuku uyuşmazlıkları arasında yer almaktadır. Bunun yanında nafakanın artırılması, azaltılması, kaldırılması veya uyarlanmasına ilişkin talepler de uygulamada sıkça gündeme gelmektedir.
Nafaka uyuşmazlıklarında tarafların ekonomik durumları, ihtiyaçları, çocukların menfaatleri ve somut olayın özellikleri birlikte değerlendirilmekte olup, uygulanacak hukuki çözüm her olayın koşullarına göre değişiklik gösterebilmektedir.
Eskişehir avukat Mahmut Rasul UYANIK saygıyla sunar.