Çekişmeli Boşanma Davası: Aşamaları, Süresi ve Sonuçları

Çekişmeli boşanma davası, eşlerden birinin boşanmak istemediği ya da eşlerin boşanmada anlaşsalar bile velayet, nafaka, tazminat veya mal paylaşımı gibi konularda uzlaşamadığı durumlarda açılan davadır. Bu davada mahkeme, Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) sayılan boşanma sebeplerinden birinin ispatlanıp ispatlanmadığını, tarafların kusurunu ve boşanmanın sonuçlarını tanık, belge ve raporlar üzerinden inceler.

Eşler boşanmada ve tüm sonuçlarında anlaşmışsa ve evlilik en az bir yıl sürmüşse dava anlaşmalı boşanma olarak görülür ve çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır. Bu yazıda çekişmeli davanın hangi sebeplere dayandığı, nasıl açıldığı, hangi aşamalardan geçtiği, ne kadar sürdüğü, hangi delillerin kullanılabileceği ve dava sonunda verilen kararlar anlatılmaktadır.

Boşanma sebepleri, görevli ve yetkili mahkeme ve boşanmanın diğer sonuçları için boşanma davaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Çekişmeli boşanma davası Eskişehir Boşanma Avukatı

İçindekiler

Çekişmeli Boşanma Davası Nedir?

Kanun “çekişmeli boşanma” adıyla ayrı bir dava türü düzenlememiştir. Anlaşmalı boşanmanın şartları (TMK m. 166/3) bulunmadığında açılan her boşanma davası uygulamada çekişmeli dava olarak adlandırılır. Çekişmeli dava şu durumlarda gündeme gelir:

  • Eşlerden biri boşanmak istemiyorsa,
  • Eşler boşanmak istiyor ancak velayet, nafaka, tazminat, ziynet eşyası veya mal paylaşımından en az birinde anlaşamıyorsa,
  • Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse (anlaşmalı boşanma için en az bir yıllık evlilik şartı vardır),
  • Anlaşmalı boşanma davası açıldıktan sonra eşlerden biri anlaşmadan dönerse.
Anlaşmalı boşanmaÇekişmeli boşanma
DayanakTMK m. 166/3TMK m. 161-165, 166/1-2 ve 166/4
ŞartEn az bir yıllık evlilik, ortak başvuru veya davanın kabulü, hâkimin uygun bulduğu protokolKanunda sayılan bir boşanma sebebinin ispatı
İspatBoşanma sebebinin ispatı gerekmez; hâkim eşleri bizzat dinlerTanık, belge ve raporlarla ispat gerekir
DuruşmaÇoğu zaman tek duruşmaÖn inceleme ve tahkikat duruşmaları
KusurKusur tespiti yapılmazNafaka ve tazminat kusura göre belirlenir

Çekişmeli Boşanma Davası Hangi Sebeplere Dayanır?

Çekişmeli davada boşanmaya ancak kanunda sayılan sebeplerden biri ispatlanırsa karar verilir. Bu sebepler özel ve genel olmak üzere ikiye ayrılır:

  • Zina (TMK m. 161): Dava, öğrenmeden itibaren altı ay ve her durumda zinadan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü süredir. Zinayı affeden eşin dava hakkı yoktur.
  • Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162): Aynı altı ay ve beş yıllık hak düşürücü süreler uygulanır; affeden eşin dava hakkı yoktur.
  • Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m. 163): Kanunda süre öngörülmemiştir; dava her zaman açılabilir.
  • Terk (TMK m. 164): Ayrılığın en az altı ay sürmesi ve hâkim aracılığıyla yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir.
  • Akıl hastalığı (TMK m. 165): Ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespiti gerekir.
  • Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166/1-2): Uygulamada en sık başvurulan genel sebeptir. Ortak hayatın sürdürülmesinin eşlerden beklenemeyecek derecede sarsılmış olması gerekir.

Terk sebebinin şekil şartları ağır olduğundan, uygulamada terk olgusu çoğunlukla evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı davada kusur olarak ileri sürülür.

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan bir dava reddedilmiş ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4). Bu süre 2024 yılında 7532 sayılı Kanunla üç yıldan bir yıla indirilmiştir.

Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Dava aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168).

Dava dilekçesinde şunların yer alması gerekir:

  • Boşanmaya yol açan olayların tarih ve ayrıntılarıyla anlatımı,
  • Her olayın hangi delille ispatlanacağı (tanık isimleri, yazışmalar, belgeler),
  • Dava süresince istenen geçici önlemler: tedbir nafakası, çocukların geçici olarak kimin yanında kalacağı ve kişisel ilişki düzeni,
  • Boşanmayla birlikte istenen talepler: velayet, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, ziynet eşyası.

Dava açılırken başvurma harcı, peşin karar harcı ve tebligat, tanık ve bilirkişi giderlerini karşılamak üzere gider avansı yatırılır. Bu tutarlar her yıl güncellenir. Mali gücü yetersiz olan eş adli yardım talep edebilir (HMK m. 334).

Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra iddia ve savunma, karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça genişletilemez veya değiştirilemez (HMK m. 141). Bu yüzden dilekçede anlatılmayan bir olay veya bildirilmeyen bir delil davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Çekişmeli Boşanma Davasının Aşamaları

Boşanma davaları yazılı yargılama usulüne tabidir. Dava genel olarak şu aşamalardan geçer:

  1. Dilekçeler aşaması: Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir. Davalı iki hafta içinde cevap verir; bu süre gerekli durumlarda bir ayı geçmemek üzere uzatılabilir (HMK m. 127). Ardından iki haftalık sürelerle cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri verilir (HMK m. 136). Davalı eş, cevap dilekçesiyle birlikte karşı dava da açabilir (HMK m. 132-133); karşılıklı davalar birlikte görülür.
  2. Ön inceleme: Mahkeme uyuşmazlık konularını belirler, tarafları sulhe veya anlaşmalı boşanmaya teşvik eder, delillerin toplanmasına ve tanıkların dinlenmesine karar verir (HMK m. 137-142).
  3. Tahkikat: Tanıklar dinlenir, kurum ve banka kayıtları getirtilir. Ortak çocuk varsa pedagog veya sosyal çalışmacı tarafından sosyal inceleme raporu hazırlanır. Nafaka talebi varsa tarafların ekonomik durumu araştırılır.
  4. Sözlü yargılama ve karar: Tahkikat bitince taraflar son beyanlarını sunar ve mahkeme hükmü açıklar (HMK m. 184-186). Bu aşama, yazılı yargılama usulünün son aşamasıdır.
  5. Kanun yolları: Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna (HMK m. 345), bölge adliye mahkemesinin kararına karşı yine iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (HMK m. 361).

Boşanma kararı kesinleşinceye kadar eşler hukuken evli sayılır. Kanun yoluna yalnızca nafaka veya tazminat gibi fer’i kısımlar için başvurulmuşsa boşanmaya ilişkin hüküm kesinleşir; fer’i kısımların incelenmesi üst mahkemede devam eder.

Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?

Kanunda bir süre öngörülmemiştir. Süreyi belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

  • Dinlenecek tanıkların başka bir şehirde olması ve talimat (istinabe) yoluyla dinlenmesi; uygulamada dosyayı en çok uzatan etken budur,
  • Tebligatların zamanında yapılıp yapılmadığı ve dilekçeler aşamasının uzunluğu,
  • Bilirkişi incelemesi ve kurumlardan istenen kayıtlar,
  • Mahkemenin iş yükü,
  • Kararın istinaf ve temyiz aşamalarından geçip geçmediği.

31 Temmuz 2026’da Resmi Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun’la yazılı yargılamada duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayla sınırlandırılmıştır. Bilirkişi incelemesi veya istinabe gibi zorunlu durumlarda hâkim, gerekçesini göstererek daha uzun bir süre belirleyebilir (HMK m. 147).

Uygulamada ilk derece yargılaması çoğu zaman bir yılı aşabilmektedir. Süreyi en çok uzatan, başka şehirdeki tanıkların talimat yoluyla dinlenmesidir; istinaf ve temyiz aşamaları da süreyi uzatır. Taraflar yargılama sırasında anlaşırsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir ve kısa sürede sonuçlanır.

Çekişmeli Boşanma Davasında Deliller

Hâkim, tarafların ileri sürdüğü olguların varlığına kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m. 184). Boşanma sebebine ilişkin olgular hakkında yemin deliline başvurulamaz. Çekişmeli davalarda en sık kullanılan deliller şunlardır:

  • Tanık beyanları: Olaylara doğrudan tanık olan aile üyeleri, komşular veya arkadaşlar dinlenebilir. Akraba olmak tanıklığa engel değildir.
  • Yazışmalar ve sosyal medya içerikleri: Eşin kendisine gönderdiği mesajlar ve herkese açık paylaşımlar delil olarak sunulabilir.
  • Resmi kayıtlar: Hastane ve darp raporları, kolluk tutanakları, ceza dosyaları, banka hesap hareketleri.
  • Arama kayıtları: Mahkeme aracılığıyla operatörden arama kayıtları (HTS) istenebilir. Bu kayıtlar kimin kimi, ne zaman ve ne kadar süreyle aradığını gösterir; operatörler görüşme içeriklerini kaydetmez.
  • Sosyal inceleme raporu: Velayet ve çocukla kişisel ilişki konusunda belirleyici olur.

Hukuka aykırı deliller

Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller mahkemece dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Yargıtay; eşin telefonuna izinsiz program yüklenerek elde edilen yazışma ve görüşme kayıtlarını, şifresi kırılarak ele geçirilen mesajları ve özel hayatın gizliliği ihlal edilerek alınan ses kayıtlarını hukuka aykırı delil saymaktadır. Bu yolla ispatlanmak istenen olay kusur olarak kabul edilmez.

Eşin telefonunu, e-postasını veya sosyal medya hesabını izinsiz incelemek ayrıca ceza soruşturmasına da konu olabilir. Bu konuda haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu yazımıza bakabilirsiniz.

Dava Sürerken Alınan Tedbirler

Dava açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Bu önlemler özellikle şunlara ilişkindir:

  • Eşin ve çocukların geçimi için tedbir nafakası (tedbir nafakasında kusur aranmaz),
  • Çocukların dava süresince kimin yanında kalacağı ve diğer ebeveynle görüşme düzeni,
  • Ortak konutun kullanımı ve eşlerin mallarının yönetimi.

Şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altındaki eş, boşanma davasından bağımsız olarak 6284 sayılı Kanun uyarınca uzaklaştırma gibi koruyucu ve önleyici tedbirler isteyebilir.

Dava Sonunda Verilen Kararlar

Velayet ve çocukla kişisel ilişki

Hâkim, boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocuklarla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m. 182). Velayetin kime verileceğinde ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Hâkim; sosyal inceleme raporunu ve ebeveynlerin çocukla ilgilenme imkanını birlikte değerlendirir. Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynle çocuk arasındaki kişisel ilişki düzeni de kararda gösterilir.

Nafaka

Velayet kendisine bırakılmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (iştirak nafakası, TMK m. 182). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m. 175).

Anayasa Mahkemesi, TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026’da Resmi Gazete’de yayımlanmış, iptal hükmü 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir. Nafakanın türleri, artırılması ve kaldırılması için nafaka davaları yazımıza bakabilirsiniz.

Maddi ve manevi tazminat

Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu taraftan manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174). Bu nedenle çekişmeli davada kusurun kimde olduğu, nafaka ve tazminat taleplerinin sonucunu doğrudan belirler.

Tazminat ve yoksulluk nafakası talepleri boşanma davasında ileri sürülmemişse ayrı bir davayla istenebilir. Bu dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 178).

Mal paylaşımı ve ziynet eşyası

Boşanmaya karar verilmesi durumunda mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Mal rejiminin tasfiyesi boşanmadan ayrı bir davayla istenir ve bu dava boşanma kararının kesinleşmesini bekler. Ziynet eşyalarının iadesi ise boşanma davasıyla birlikte ya da ayrı bir davayla istenebilir.

Çekişmeli Davadan Anlaşmalı Boşanmaya Geçiş

Çekişmeli olarak açılan dava, yargılamanın her aşamasında anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir. Bunun için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin hâkim önünde boşanma iradelerini bizzat açıklaması ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin (protokolün) hâkim tarafından uygun bulunması gerekir (TMK m. 166/3). Uygulamada taraflar protokolü dosyaya sunar ve aynı duruşmada boşanmaya karar verilebilir.

Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır. Bu durumda uygulamada eşlerden biri evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle dava açar, diğer eş davayı kabul eder. Kanun, hâkimin olguların varlığına kanaat getirmesini arasa da (TMK m. 184) uygulamada davanın kabul edildiği dosyalarda boşanmaya karar verilmektedir.

Tersi de mümkündür: Anlaşmalı boşanma kararı kesinleşinceye kadar eşler anlaşmadan dönebilir. Bu durumda dava çekişmeli olarak devam eder; aşağıdaki Yargıtay kararlarından ikisi bu konudadır.

Emsal Yargıtay Kararları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/7539, K. 2021/9869, T. 21.12.2021: Eşin telefonuna silinmiş kayıtları geri getiren bir program yüklenerek elde edilen yazışma ve görüşme kayıtları hukuka aykırı delil sayılmış, bu kayıtlarla ispatlanmak istenen olaylar kusur belirlemesinde dikkate alınmamıştır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/22688, K. 2017/1892, T. 23.02.2017: TMK m. 166/3’e dayanılarak açılan davada davalı ön inceleme duruşmasına gelmemiş, davacı davaya çekişmeli olarak devam edilmesini istemiştir. Daire, anlaşmalı boşanma kararı kesinleşinceye kadar eşlerin anlaşmadan dönebileceğini, bu durumda davanın çekişmeli boşanma davası olarak görülmesi ve taraflara iddia, savunma ve delillerini sunmaları için süre verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2017/5037, K. 2017/13528, T. 28.11.2017: Anlaşmalı boşanma davasında davalının ön inceleme duruşmasında yeni bir şart ileri sürmesiyle anlaşma bozulmuş, mahkeme davayı reddetmiştir. Daire, davacının davaya çekişmeli olarak devam edilip edilmemesi konusunda açık bir beyanı bulunmadığını, usul ekonomisi gereği davanın çekişmeli boşanma davası olarak görülmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.

Sık Sorulan Sorular

Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?

Kanunda bir süre öngörülmemiştir. Süre; özellikle başka şehirdeki tanıkların talimat yoluyla dinlenip dinlenmeyeceğine, mahkemenin iş yüküne ve kararın istinaf ile temyiz aşamalarından geçip geçmediğine göre değişir. 7589 sayılı Kanun’la duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayla sınırlandırılmıştır (HMK m. 147).

Çekişmeli boşanma davası hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168).

Davalı eş duruşmaya gelmezse ne olur?

Usulüne uygun çağrıldığı halde gelmeyen tarafın yokluğunda yargılamaya devam edilebilir. Taraflardan hiçbiri gelmezse dosya işlemden kaldırılır; üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır (HMK m. 150).

Çekişmeli boşanma davası anlaşmalıya çevrilebilir mi?

Evet. Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler yargılamanın her aşamasında protokol sunarak anlaşmalı boşanmaya geçebilir. Hâkim eşleri bizzat dinler ve protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir (TMK m. 166/3).

Eşimin telefonundaki mesajları delil olarak kullanabilir miyim?

Eşin size gönderdiği mesajlar delil olarak sunulabilir. Ancak eşin telefonuna izinsiz program yükleyerek, şifresini kırarak veya hesabına izinsiz girerek elde edilen kayıtlar hukuka aykırı delildir ve mahkemece dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Bu yollar ayrıca ceza soruşturmasına konu olabilir.

Çekişmeli boşanma davasında kusur neden önemlidir?

Maddi tazminat ancak kusursuz veya daha az kusurlu tarafa verilir (TMK m. 174); yoksulluk nafakası isteyen tarafın kusurunun da daha ağır olmaması gerekir (TMK m. 175). Velayet kararında ise kusur tek başına belirleyici değildir; çocuğun üstün yararı esas alınır.

Boşanma davasından vazgeçilebilir mi?

Davacı davadan feragat edebilir; feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m. 311). Davanın geri alınması ise karşı tarafın açık rızasına bağlıdır (HMK m. 123).

Çekişmeli boşanma davası için avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır, kanun avukatla takip zorunluluğu öngörmez. Ancak dilekçeler aşamasından sonra iddia ve savunma genişletilemediğinden, olayların ve delillerin baştan eksiksiz bildirilmemesi ya da nafaka, tazminat veya velayet taleplerinin dilekçede yer almaması ciddi hak kayıplarına sebep olabilir.

Bu yazı, çekişmeli boşanma davasına ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosya kendi olayları ve delillerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Son güncelleme: 22 Ekim 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.

Avukat Mahmut Rasul UYANIK ile İletişime Geçin!