Anlaşmalı Boşanma: Şartları, Protokol ve Süreç (TMK m. 166/3)

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanmaya ve boşanmanın sonuçlarına birlikte karar verdiği boşanma yoludur. Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu konusunda anlaşmışsa, kanun evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını kabul eder (TMK m. 166/3). Anlaşmalı boşanma ayrı bir boşanma sebebi değildir; her iki eşin rızasıyla boşanmayı sağlayan bir uygulamadır. Dava genellikle tek duruşmada sonuçlanır.

Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartları, protokolde bulunması gereken maddeler, davanın açılması, duruşma ve kesinleşme ile anlaşmadan dönmenin sonuçları anlatılmıştır.

Boşanma sebepleri ve boşanmanın diğer sonuçları için boşanma davaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmanın dört şartı (TMK m. 166/3)

Anlaşmalı Boşanmanın Şartları

Anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için dört şartın birlikte bulunması gerekir:

  1. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması. Süre, evlenme tarihinden davanın açıldığı tarihe kadar hesaplanır.
  2. Eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin, diğerinin açtığı davayı kabul etmesi.
  3. Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi. Hâkim, eşlerin iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmelidir. Bu beyan vekil aracılığıyla verilemez.
  4. Protokolün hâkim tarafından uygun bulunması. Eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında yaptığı düzenleme, eşlerin ve çocukların yararına uygun olmalıdır.

Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse dava anlaşmalı boşanma olarak görülemez. Uygulamada bu durumda eşlerden biri evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle dava açmakta, davalı eş de davayı kabul etmektedir. Kanuna göre davalının kabulü tek başına hâkimi bağlamaz (TMK m. 184); ancak uygulamada mahkemeler kabul üzerine boşanmaya karar vermektedir. Ayrıntılı bilgi için: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü

Protokol, eşlerin boşanmanın sonuçları konusundaki anlaşmasını gösteren yazılı metindir. Noter onayı gerekmez; eşlerin imzası yeterlidir ve imzalar duruşmada hâkim önünde teyit edilir. Mahkemenin uygun bulduğu protokol boşanma kararının parçası olur.

Protokolde bulunması gereken maddeler

  • Velayet: Ortak çocuğun velayetinin hangi eşte kalacağı. Eşler anlaşırsa ve çocuğun yararına uygunsa ortak velayet de kararlaştırılabilir.
  • Kişisel ilişki: Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla hangi gün ve saatlerde görüşeceği; bayram, yarıyıl ve yaz tatili düzeni.
  • İştirak nafakası: Çocuk için ödenecek nafakanın tutarı, ödeme günü ve yıllık artış oranı.
  • Yoksulluk nafakası: İstenip istenmediği; isteniyorsa tutarı ve yıllık artış oranı.
  • Maddi ve manevi tazminat: İstenip istenmediği; isteniyorsa tutarı ve ödeme şekli.
  • Ziynet eşyaları: Düğünde takılan altınların kimde kalacağı ya da iade edilip edilmeyeceği.
  • Mal paylaşımı: Ev, araç, birikim ve borçların nasıl paylaşılacağı; eşlerin mal rejiminden doğan alacaklarından vazgeçip vazgeçmediği.
  • Ev eşyaları: Ortak konuttaki eşyaların kimde kalacağı.
  • Yargılama giderleri ve vekalet ücreti: Kimin üzerinde kalacağı.

Protokole yıllık artış oranı yazılmayan nafaka sabit kalır; artış için ileride ayrıca nafaka artırım davası açmak gerekir. Bu yüzden nafakanın her yıl hangi oranda, örneğin TÜİK’in açıkladığı tüketici fiyat endeksi oranında artacağının protokolde belirtilmesi yararlıdır.

Örnek protokol maddeleri

Aşağıdaki maddeler yalnızca örnek niteliğindedir; her protokol eşlerin ve çocukların durumuna göre ayrıca yazılmalıdır.

  • “Müşterek çocuğun velayeti anneye bırakılacaktır. Baba, çocukla her ayın birinci ve üçüncü hafta sonu cumartesi saat 10.00 ile pazar saat 18.00 arasında, dini bayramların ikinci günü saat 10.00 ile 18.00 arasında ve her yıl yaz tatilinde 15 gün süreyle kişisel ilişki kuracaktır.”
  • “Baba, müşterek çocuk için aylık … TL iştirak nafakasını her ayın …’ında anneye ödeyecektir. Nafaka her yıl TÜİK tarafından açıklanan yıllık tüketici fiyat endeksi oranında artırılacaktır.”
  • “Tarafların birbirinden maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası talebi bulunmamaktadır.”
  • “Düğünde takılan ziynet eşyaları kadında kalmıştır. Tarafların ziynet eşyasına ilişkin başkaca talebi bulunmamaktadır.”
  • “Taraflar, mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı alacağı dahil her türlü talepten karşılıklı olarak feragat etmektedir.”

Protokolde açık bırakılan konular

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, eşlerin kendi hazırladığı ya da yapay zekaya hazırlattığı protokollerde çekişmeli konuların tamamının yazılmamasıdır. Protokolde çekişmeli bir konu açık bırakılmışsa duruşma kısa sürmez ve açık kalan konular boşanmadan sonra ayrı davalara yol açabilir.

Protokolde düzenlenmeyen konular boşanmadan sonra ayrı bir davanın konusu olabilir. Mal rejiminin tasfiyesi ve ziynet eşyaları açıkça yazılmazsa, “tarafların birbirinden başka talebi yoktur” gibi genel bir ifadenin bu alacakları kapsayıp kapsamadığı ileride uyuşmazlık konusu olabilir. Hangi taleplerden vazgeçildiği tek tek yazılmalıdır.

Protokolde kararlaştırılan nafaka veya tazminat ödenmezse, boşanma kararına dayanılarak ilamlı icra takibi yapılabilir.

Anlaşmalı Boşanma Davası Nasıl Açılır?

  1. Protokol hazırlanır ve eşler tarafından imzalanır.
  2. Dava dilekçesi protokolle birlikte aile mahkemesine verilir. Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir (TMK m. 168).
  3. Başvuru harcı ve gider avansı yatırılır.
  4. Mahkeme duruşma günü verir.
  5. Duruşmada hâkim eşleri dinler, protokolü okur ve imzaları teyit eder.
  6. Mahkeme boşanmaya karar verir; karar kesinleşince nüfus kayıtlarına işlenir.

Dilekçeye eşlerin imzaladığı protokol eklenir. Dava avukat aracılığıyla takip ediliyorsa vekaletname de eklenir. Eşlerin nüfus kayıtlarına mahkeme UYAP üzerinden ulaşır.

Aynı avukat iki eşi birlikte temsil edemez; eşlerin menfaatleri çatıştığı için meslek kuralları buna izin vermez. Uygulamada eşlerden biri avukatla, diğeri avukatsız olarak duruşmaya katılabilir.

Duruşma ve Kesinleşme

Duruşma günü anlaşmalı boşanma davasına bakacak olan aile mahkemesinin iş yükü ve duruşma yoğunluğuna göre değişecek olmakla beraber genelde 2 hafta gibi kısa bir süre sonrasına verilir. Uygulamada adli tatil döneminde bile anlaşmalı boşanma duruşması yapıldığı olmaktadır.

Duruşmada hâkim eşleri bizzat dinler. Protokolde eksik yoksa ve çekişmeli bütün konular protokolde sonuca bağlanmışsa, uygulamada hâkimin sorduğu soru genellikle tektir: “Anlaşmalı boşanmayı kabul ediyor musunuz?” Hâkim, eşlerin ve çocukların yararını gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; eşler bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir.

Eşlerden biri duruşmaya gelmezse hâkim onu bizzat dinleyemeyeceği için o duruşmada anlaşmalı boşanmaya karar verilemez; mahkeme yeni bir duruşma günü verir. Duruşmaya ses ve görüntü aktarımıyla (SEGBİS) katılma talebi ise mahkemenin takdirindedir (HMK m. 149).

Karar, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi içinde kanun yoluna başvurulmazsa kesinleşir.

Anlaşmalı Boşanmada Kusur ve Tazminat

Anlaşmalı boşanmada mahkeme eşlerin kusurunu araştırmaz. Maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası, ancak protokolde kararlaştırıldığı ölçüde hükme bağlanır. Hâkim, protokoldeki düzenlemeyi eşlerin ve çocukların yararına uygun bulmazsa değişiklik önerebilir; eşler değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.

Çekişmeli Davanın Anlaşmalı Boşanmaya Dönüşmesi

Çekişmeli olarak açılmış bir dava sürerken eşler anlaşırsa, evlilik en az bir yıl sürmüş ve diğer şartlar gerçekleşmişse dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılabilir. Bunun için eşlerin imzaladığı protokol dosyaya sunulur ve hâkim eşleri duruşmada bizzat dinler. Böylece tanık dinlenmesi ve bilirkişi incelemesi gibi aşamalar beklenmeden dava sonuçlanabilir.

Anlaşmalı Boşanmadan Vazgeçme

Eşler, boşanma kararı kesinleşinceye kadar anlaşmalı boşanma iradesinden dönebilir. Eşlerden biri duruşmada protokolü kabul etmezse ya da karara karşı kanun yoluna başvurursa, bu iradeden dönme sayılır. Bu durumda dava düşmez; çekişmeli boşanma davası olarak (TMK m. 166/1-2) sürdürülür ve taraflara dilekçelerini ve delillerini sunmaları için süre verilir.

Emsal Yargıtay kararları

  • Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2017/1941, K.2019/475, 18.04.2019: Eşler, karar kesinleşinceye kadar anlaşmalı boşanma iradesinden dönebilir.
  • Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2016/329, K.2016/88, 11.01.2016: “Anlaşmalı boşanma yönünde oluşan karar kesinleşinceye kadar eşlerin … irade beyanından dönmesini engelleyici yasal bir hüküm bulunmamaktadır.” Davacının hükmü temyiz etmesi, davadan açıkça feragat etmedikçe iradeden dönme niteliğindedir ve dava çekişmeli boşanma olarak görülmelidir.
  • Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2015/24745, K.2015/23349, 07.12.2015: Aynı yönde.
  • Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2021/8338, K.2021/7386, 19.10.2021: Anlaşmalı boşanma kararına karşı kanun yoluna başvurulması, anlaşmalı boşanma iradesinden dönme olarak değerlendirilir.

Boşanmadan Sonra Protokol Değiştirilebilir mi?

Boşanma kesinleştikten sonra boşanmanın kendisi ve tazminata ilişkin hükümler değiştirilemez. Ancak koşullar değişirse nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması (TMK m. 176), velayetin değiştirilmesi ve kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi (TMK m. 183) istenebilir. Ayrıntılı bilgi için: Nafaka davaları.

Sık Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma kaç duruşmada biter?

Genellikle tek duruşmada. Duruşma günü, mahkemenin iş yüküne göre değişmekle beraber genelde 2 hafta gibi kısa bir süre sonrasına verilir. Hâkim eşleri dinleyip protokolü uygun bulursa aynı duruşmada boşanmaya karar verir.

Anlaşmalı boşanmada avukat zorunlu mu?

Hayır, kanun avukatla takip zorunluluğu öngörmez. Ancak avukatla iş takibi yapmamak ve protokolü avukata hazırlatmamak ciddi hak kayıplarına sebep olabilir. Protokoldeki eksik veya belirsiz maddeler boşanmadan sonra ayrı davalara yol açabilir.

Evlilik bir yılı doldurmadıysa anlaşmalı boşanma olur mu?

Hayır. Bu durumda uygulamada eşlerden biri evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle dava açar, diğer eş de davayı kabul eder.

Eşim duruşmaya gelmezse anlaşmalı boşanma olur mu?

O duruşmada olmaz; hâkimin eşleri bizzat dinlemesi şarttır. Bu durumda mahkeme yeni bir duruşma günü verir. Ses ve görüntü aktarımıyla (SEGBİS) katılma talebi mahkemenin takdirindedir.

Protokolde nafaka yazılmazsa sonradan istenebilir mi?

Protokolde yoksulluk nafakasından açıkça vazgeçilmişse sonradan istenemez. İştirak nafakası ise çocuğun hakkı olduğundan protokolde yer almasa da sonradan istenebilir.

Anlaşmalı boşanmadan sonra mal paylaşımı davası açılabilir mi?

Protokolde mal rejiminden doğan alacaklardan açıkça vazgeçilmemişse açılabilir. Bu yüzden mal paylaşımının protokolde açıkça düzenlenmesi gerekir.

Anlaşmalı boşanmadan vazgeçilebilir mi?

Evet, boşanma kararı kesinleşinceye kadar. Vazgeçme halinde dava çekişmeli boşanma davası olarak devam eder.

Bu yazı, anlaşmalı boşanmaya ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosya kendi olayları ve tarafların durumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.

Avukat Mahmut Rasul UYANIK ile İletişime Geçin!