Boşanmada maddi tazminatı, boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş isteyebilir. Manevi tazminatı ise boşanmaya yol açan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu olan diğer eşten ister (Türk Medeni Kanunu m. 174). Her iki tazminat da boşanma davasıyla birlikte ya da boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenebilir (TMK m. 178).
Tazminatın verilip verilmeyeceğini büyük ölçüde eşlerin kusur durumu belirler. Bu yazıda maddi ve manevi tazminatın şartlarını, kusurun etkisini, miktarın nasıl belirlendiğini, ödeme biçimini, tazminatın davada nasıl isteneceğini, anlaşmalı boşanmada tazminatı ve boşandıktan sonra açılan tazminat davasını anlatıyoruz.
Boşanma süreçlerine ilişkin genel bilgi için boşanma davaları sayfamıza bakabilirsiniz.
İçindekiler
- Boşanmada maddi tazminat ve şartları
- Boşanmada manevi tazminat
- Tazminat ile yoksulluk nafakası farkı
- Kusurun tazminata etkisi
- Tazminat miktarı nasıl belirlenir?
- Tazminat nasıl ödenir?
- Tazminat boşanma davasında nasıl istenir?
- Boşandıktan sonra tazminat davası ve zamanaşımı
- Anlaşmalı boşanmada tazminat
- Sık sorulan sorular
Boşanmada Maddi Tazminat Nedir, Şartları Nelerdir?
Maddi tazminat, boşanmanın eşin malvarlığına ve ekonomik geleceğine verdiği zararı karşılamaya yöneliktir. Kanun bu zararı mevcut veya beklenen menfaatlerin boşanma yüzünden zedelenmesi olarak tanımlar (TMK m. 174/1). Maddi tazminata karar verilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Boşanma kararı: Boşanmaya karar verilmiş olmalıdır. Boşanma davası reddedilirse tazminat da istenemez.
- Tazminat isteyen eşin kusuru: Tazminat isteyen eş kusursuz ya da diğer eşe göre daha az kusurlu olmalıdır.
- Diğer eşin kusuru: Tazminat istenen eş, boşanmaya yol açan olaylarda kusurlu olmalıdır.
- Zedelenen menfaat: Tazminat isteyen eşin mevcut veya beklenen bir menfaati boşanma yüzünden zedelenmiş olmalıdır.
Mevcut menfaat, evlilik sürerken eşin yararlandığı imkanlardır; diğer eşin sağladığı geçim ve barınma desteği bunun tipik örneğidir. Beklenen menfaat ise evlilik sürseydi ileride elde edilmesi beklenen ekonomik yararları kapsar. Diğer eşin sağladığı desteğin devam edecek olması ve eşin ölümü durumunda yasal mirasçı olma ihtimali bunlara örnektir.
Maddi tazminatı düzenleyen TMK m. 174/1, bir aile mahkemesinin başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmiş ve Anayasa’ya aykırı bulunmamıştır (AYM, 16.01.2025, E. 2024/21, K. 2025/15).
Boşanmada Manevi Tazminat Nedir, Hangi Olaylarda İstenir?
Manevi tazminat, boşanmaya yol açan olaylar yüzünden eşin kişilik hakkına yapılan saldırının karşılığıdır (TMK m. 174/2). Buradaki zarar paraya çevrilebilen bir kayıp değildir; eşin onuru, saygınlığı, beden ve ruh bütünlüğü gibi kişisel değerlerine verilen zarardır. Kişilik hakkına saldırı oluşturabilecek olaylara şu örnekler verilebilir:
- Fiziksel şiddet ve şiddet tehdidi,
- Hakaret, aşağılama ve eşi başkalarının önünde küçük düşürme,
- Sadakatsizlik ve zina,
- Eşin özel hayatına ilişkin bilgilerin, fotoğrafların veya yazışmaların başkalarıyla paylaşılması.
Her kusurlu davranış manevi tazminat doğurmaz. Eşlerin anlaşamaması, ilgisizlik ya da ev işlerine ilişkin tartışmalar boşanmada kusur olarak değerlendirilebilir; manevi tazminat için ise kanun kişilik hakkına yapılmış bir saldırı arar.
Manevi tazminat bir ceza ya da zenginleşme aracı değildir; amacı, yaşanan manevi zararın bir ölçüde giderilmesidir. Manevi tazminatın irat biçiminde, yani düzenli ödemelerle ödenmesine karar verilemez; tazminat toptan ödenir (TMK m. 176/2).
Zina ve şiddet olaylarında tazminatın nasıl değerlendirildiği zina sebebiyle boşanma ve hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış nedeniyle boşanma yazılarımızda ayrıca anlatılmıştır. Eşin birlikte olduğu üçüncü kişiden ise sırf bu ilişki nedeniyle manevi tazminat istenemez (Yargıtay İBBGK, 06.07.2018, E. 2017/5, K. 2018/7).
Maddi Tazminat, Manevi Tazminat ve Yoksulluk Nafakası Farkı
Boşanmanın mali sonuçları çoğu zaman aynı dilekçede birlikte istenir; ancak her birinin şartları farklıdır:
| Konu | Maddi tazminat | Manevi tazminat | Yoksulluk nafakası |
|---|---|---|---|
| Dayanak | TMK m. 174/1 | TMK m. 174/2 | TMK m. 175 |
| Karşıladığı durum | Boşanma yüzünden zedelenen mevcut veya beklenen menfaat | Boşanmaya yol açan olaylarla kişilik hakkına yapılan saldırı | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşme |
| İsteyen eşin kusuru | Kusursuz veya daha az kusurlu olmalı | Kusursuz veya daha az kusurlu olmalı | Kusuru daha ağır olmamalı |
| Diğer eşin kusuru | Kusurlu olmalı | Kusurlu olmalı | Aranmaz |
| Ödeme biçimi | Toptan veya irat | Yalnızca toptan | Toptan veya irat |
| Boşanmadan sonra ayrı dava | Kesinleşmeden itibaren 1 yıl | Kesinleşmeden itibaren 1 yıl | Kesinleşmeden itibaren 1 yıl |
Maddi tazminat yoksulluk şartına bağlı değildir; ekonomik durumu iyi olan eş de şartları taşıyorsa maddi tazminat isteyebilir. Yoksulluk nafakasının şartları ve Anayasa Mahkemesi’nin süresiz nafakaya ilişkin iptal kararı nafaka davaları yazımızda anlatılmıştır. Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar ise tazminat değildir ve bir yıllık süreye tabi değildir; ayrıntılar boşanmada mal paylaşımı yazımızdadır.
Kusurun Tazminata Etkisi
Tazminat taleplerinin sonucunu eşlerin kusur durumu belirler. Mahkeme, boşanma davasında tanık beyanları, yazışmalar, sağlık raporları ve diğer delillerle boşanmaya yol açan olayları tespit eder; bu olaylarda hangi eşin ne ölçüde kusurlu olduğunu gerekçeli kararda gösterir.
| Kusur durumu | Maddi tazminat | Manevi tazminat |
|---|---|---|
| Tazminat isteyen eş kusursuz, diğer eş kusurlu | İstenebilir | Kişilik hakkı saldırıya uğramışsa istenebilir |
| Tazminat isteyen eş daha az kusurlu | İstenebilir | Kişilik hakkı saldırıya uğramışsa istenebilir |
| Eşler eşit kusurlu | İstenemez | İstenemez |
| Tazminat isteyen eş daha ağır kusurlu | İstenemez | İstenemez |
| Eşlere kusur yüklenemiyor | İstenemez | İstenemez |
Fiili ayrılık sebebiyle boşanmada (TMK m. 166/4) boşanma kararı için kusur araştırılmaz; ancak tazminat istenmişse mahkeme bu talepler için tarafların kusurunu belirler. Ayrıntılar fiili ayrılık sebebiyle boşanma yazımızdadır.
Kusuru ispat yükü, tazminat isteyen eştedir. Bu nedenle olayların tarihleriyle birlikte anlatılması ve her olayın hangi delille ispat edileceğinin dilekçede gösterilmesi gerekir. Evlilik birliğinin sarsılmasına dayanan davalarda kusurun nasıl değerlendirildiği evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazımızda anlatılmıştır.
Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Kanun tazminat için bir tutar ya da hesaplama yöntemi belirlemez; uygun bir tazminattan söz eder. Miktarı hâkim, somut olayın özelliklerine göre takdir eder. Bu takdirde şu ölçütler dikkate alınır:
- Tarafların ekonomik ve sosyal durumu,
- Kusurların ağırlığı ve eşlerin kusurları arasındaki fark,
- Kişilik hakkına yapılan saldırının ağırlığı,
- Paranın alım gücü,
- Hakkaniyet (TMK m. 4).
Yargıtay, bu ölçütlere göre az kalan manevi tazminat miktarını bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. HD, 24.10.2022, E. 2022/8844, K. 2022/8445). Tazminat isteyen eş, talep ettiği miktarı dilekçesinde gösterir ve hâkim talep edilenden fazlasına karar veremez (HMK m. 26). Her dosyada tarafların durumu ve olaylar farklı olduğundan sabit bir tazminat tutarı yoktur.
Tazminat Nasıl Ödenir?
Maddi tazminatın toptan ya da durumun gereklerine göre irat biçiminde, yani düzenli ödemelerle ödenmesine karar verilebilir. Manevi tazminat ise yalnızca toptan ödenir (TMK m. 176/1-2).
İrat biçiminde ödenen maddi tazminat, alacaklı eşin yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer. Alacaklı eşin evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi durumunda ise mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların mali durumu değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse iradın artırılması veya azaltılması istenebilir; hâkim istem üzerine iradın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de kararda belirleyebilir (TMK m. 176/3-5).
Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmeden yerine getirilemez (HMK m. 350/2, 367/2). Boşanmayla birlikte hükmedilen tazminat da boşanma kararı kesinleşmeden icra takibine konu edilemez; tazminata kural olarak kararın kesinleştiği tarihten itibaren faiz işler. Kesinleşen tazminat ödenmezse kararla ilamlı icra takibi yapılabilir.
Tazminat Boşanma Davasında Nasıl İstenir?
Hâkim tazminata kendiliğinden karar vermez; tazminatın açıkça istenmesi gerekir. Davacı eş tazminat talebini dava dilekçesinde ileri sürer. Davalı eş ise tazminat isteyebilmek için karşı dava açmalıdır; cevap dilekçesinde tazminat istenmesi yeterli değildir.
Çekişmeli boşanma davası yazılı yargılama usulüne tabidir ve dilekçeler aşamasından sonra iddia ve savunma genişletilemez. Bu nedenle tazminat talebinin, istenen miktarın ve kusuru gösteren olayların dilekçelerde eksiksiz yer alması gerekir. Ayrıntılar çekişmeli boşanma yazımızdadır.
Kararın yalnızca tazminata ilişkin kısmına karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulursa boşanma hükmü kesinleşir; tazminata ilişkin inceleme üst mahkemede devam eder.
Boşandıktan Sonra Tazminat Davası ve Zamanaşımı
Boşanma davasında tazminat istenmemişse, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenebilir (TMK m. 178). Bu süre hak düşürücü süre değil, zamanaşımı süresidir. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz; sürenin geçtiğini davalı eşin ileri sürmesi gerekir.
Boşandıktan sonra açılan tazminat davasına aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görevlidir. TMK m. 177’deki özel yetki kuralı yalnızca nafaka davaları içindir; tazminat davasında genel yetki kuralları uygulanır.
Bu davada da tazminatın şartlarının, özellikle eşlerin kusur durumunun ortaya konulması gerekir. Boşanma dosyasındaki deliller ve kesinleşen kararın gerekçesi bu değerlendirmede dikkate alınır. Boşanma davasında tazminat istenmiş ve talep reddedilmişse, aynı talep sonradan ayrı bir davayla yeniden ileri sürülemez.
Anlaşmalı Boşanmada Tazminat
Anlaşmalı boşanmada hâkim eşlerin kusurunu araştırmaz. Boşanmanın mali sonuçlarını eşler protokolle düzenler; hâkim bu düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir (TMK m. 166/3). Maddi ve manevi tazminat ancak protokolde kararlaştırıldığı ölçüde hükme bağlanır.
Protokolde tazminatın tutarı, ödeme tarihi ve ödeme biçimi açıkça yazılmalıdır. Protokolde tarafların birbirinden tazminat talebi olmadığı belirtilmişse bu beyan tazminattan vazgeçme anlamına gelir ve boşanmadan sonra ayrı bir davayla tazminat istenemez. Protokol hazırlanırken dikkat edilecek noktalar anlaşmalı boşanma yazımızda anlatılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Kanunda belirli bir tutar yoktur. Hâkim tarafların ekonomik ve sosyal durumunu, kusurların ağırlığını, kişilik hakkına yapılan saldırının ağırlığını ve paranın alım gücünü dikkate alarak uygun bir miktar belirler. Talep edilen miktardan fazlasına karar verilemez.
Boşanmaya karar verilmesi, tazminat isteyen eşin kusursuz veya daha az kusurlu, diğer eşin ise kusurlu olması gerekir. Ayrıca tazminat isteyen eşin mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenmiş olmalıdır (TMK m. 174/1).
Hayır. Eşlerin kusurları eşitse maddi ve manevi tazminat talepleri reddedilir. Tazminat isteyen eşin kusursuz ya da diğer eşe göre daha az kusurlu olması gerekir.
Evet. Boşanma davasında istenmeyen maddi ve manevi tazminat, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenebilir (TMK m. 178). Bu süre bir zamanaşımı süresidir.
Aldatılan eş, kişilik hakkı saldırıya uğradığı için aldatan eşten manevi tazminat, boşanma yüzünden menfaatleri zedelenmişse maddi tazminat isteyebilir. Eşin birlikte olduğu üçüncü kişiden ise sırf bu ilişki nedeniyle manevi tazminat istenemez.
Evet. Şiddet, kişilik hakkına yapılmış ağır bir saldırıdır. Şiddet gören eş manevi tazminat, boşanma yüzünden menfaatleri zedelenmişse maddi tazminat isteyebilir. Şiddetin rapor, tanık veya diğer delillerle ispat edilmesi gerekir.
Maddi tazminatın toptan ya da irat biçiminde, yani düzenli ödemelerle ödenmesine karar verilebilir. Manevi tazminat ise yalnızca toptan ödenir (TMK m. 176). Anlaşmalı boşanmada eşler taksitli ödemeyi protokolde kararlaştırabilir.
Evet. Kanun tazminat hakkını cinsiyete göre ayırmaz; şartları taşıyan her eş maddi ve manevi tazminat isteyebilir.
Tazminat, ancak eşlerin protokolde kararlaştırdığı ölçüde hükme bağlanır. Protokolde tazminat talebi olmadığı yazılmışsa boşanmadan sonra ayrı bir davayla tazminat istenemez.
Bu yazı, boşanmada maddi ve manevi tazminata ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosyada boşanmaya yol açan olaylar, eşlerin kusur durumu ve deliller ayrıca değerlendirilmelidir.
Son güncelleme: 6 Kasım 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.