Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik) Nedeniyle Boşanma

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) düzenlenen tek genel boşanma sebebidir. Kanuna göre evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m. 166/1). Eski Medeni Kanun döneminde bu sebep “şiddetli geçimsizlik” olarak adlandırılıyordu; uygulamada iki ifade hâlâ aynı anlamda kullanılır.

Zina veya terk gibi özel boşanma sebeplerinden farklı olarak bu sebepte kanun belirli bir olay saymaz. Şiddet, hakaret, güven sarsıcı davranış, aile müdahalesi gibi pek çok olay birlikte değerlendirilir. Uygulamada açılan çekişmeli boşanma davalarının büyük kısmı bu sebebe dayanır.

Boşanma sebeplerinin tamamı, görevli ve yetkili mahkeme ve boşanmanın diğer sonuçları için boşanma davaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması Eskişehir Boşanma Avukatı

İçindekiler

Boşanma Kararı İçin Hangi Şartlar Gerekir?

Bu sebebe dayanarak boşanmaya karar verilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

  • Evlilik birliği temelinden sarsılmış olmalıdır: Eşler arasındaki olaylar, evliliğin temelini sarsacak ağırlıkta olmalıdır.
  • Ortak hayatın sürdürülmesi beklenemez olmalıdır: Sarsılma, ortak hayatın eşlerden beklenemeyeceği derecede olmalıdır.
  • Davalı eş az da olsa kusurlu olmalıdır: Yargıtay’a göre boşanma kararı için davalıya yüklenebilecek, ispatlanmış bir kusur bulunmalıdır. Tamamen kusursuz bir eşe karşı açılan dava reddedilir.
  • Davacının kusuru daha ağırsa davalının itirazı haklı olmamalıdır: Davalı açıkça itiraz ederse, boşanmaya karar verilebilmesi için bu itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması gerekir (TMK m. 166/2).

Kanunda bu sebebe dayalı dava için bir süre öngörülmemiştir. Ancak affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar daha sonra kusur olarak ileri sürülemez.

Kusurun Rolü

Bu sebep kusura dayalıdır; tarafların kusur durumu hem boşanma kararının verilip verilmeyeceğini hem de tazminat ve nafaka taleplerinin sonucunu belirler. Kusur durumuna göre sonuçlar şöyledir:

Kusur durumuSonuç
Davacı kusursuz, davalı kusurluBoşanmaya karar verilir
Davacı az kusurlu, davalı daha ağır kusurluBoşanmaya karar verilir
Eşler eşit kusurluBoşanmaya karar verilir
Davacı daha ağır kusurlu, davalı itiraz etmiyorBoşanmaya karar verilir
Davacı daha ağır kusurlu, davalı açıkça itiraz ediyorİtiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilir; aksi halde dava reddedilir (TMK m. 166/2)
Davacı tamamen kusurlu, davalı kusursuzDava reddedilir

Tamamen kusurlu eşin davasının reddedilmesinin sebebi, kimsenin tamamen kendi kusuruna dayanarak hak elde edememesidir. Bu eş için kanunda ayrı bir yol bulunur: Dava reddedilir ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamazsa, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır (TMK m. 166/4).

Evlilik Birliğini Temelinden Sarsan Olaylar

Yargıtay uygulamasında kusur olarak kabul edilen başlıca olaylar şunlardır:

  • Fiziksel şiddet: Eşe yönelik fiziksel şiddet, bir kez yaşanmış olsa dahi ağır kusur olarak değerlendirilir.
  • Psikolojik ve ekonomik şiddet: Sürekli aşağılama, tehdit, eşi ailesinden ve çevresinden yalıtma, eşin gelirine el koyma veya evin ihtiyaçlarını karşılamama.
  • Hakaret ve saygısız davranış: Eşe veya eşin ailesine hakaret, ailesinin eşe hakaret etmesine sessiz kalma.
  • Güven sarsıcı davranış ve sadakatsizlik: Zina boyutuna ulaşmasa da başka biriyle duygusal yakınlık içeren yazışmalar ve görüşmeler.
  • Ailelerin evliliğe müdahalesi: Ailesinin evliliğe müdahalesine izin veren veya sessiz kalan eş kusurlu sayılır.
  • Ortak konutun bağımsızlığının sağlanmaması: Eşin isteğine rağmen ayrı bir konut sağlanmaması, ortak konutun maddi ve manevi bağımsızlığının korunmaması.
  • Aileye karşı ilgisizlik: Eşe ve çocuklara karşı ilgisizlik, evlilik birliğinin yüklediği görevlerin yerine getirilmemesi.
  • Alkol, kumar ve benzeri alışkanlıklar: Aile yükümlülüklerinin ihmal edilmesine yol açan bağımlılıklar.
  • Cinsel birliktelikten kaçınma: Haklı bir sebep olmaksızın cinsel birliktelikten kaçınma veya giderilemeyen cinsel sorunlar.
  • Ortak konutu terk: Terk sebebine dayalı davanın (TMK m. 164) şekil şartları ağır olduğundan, uygulamada ortak konutu terk eden eşin bu davranışı çoğunlukla bu davada kusur olarak ileri sürülür.

Eşin iradesi dışında ortaya çıkan bir hastalık gibi olaylar ise tek başına kusur sayılmaz.

Kanunen Temelinden Sarsılmış Sayılan Haller

Anlaşmalı boşanma (TMK m. 166/3)

Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Ayrıntılar için anlaşmalı boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır. Bu durumda uygulamada eşlerden biri evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle dava açar, diğer eş davayı kabul eder.

Ret kararından sonra bir yıl ayrı yaşama (TMK m. 166/4)

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan bir dava reddedilmiş ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve boşanmaya karar verilir. Bu durumda kusur araştırılmaz. Bu süre 2024 yılında 7532 sayılı Kanunla üç yıldan bir yıla indirilmiştir.

İspat ve Deliller

Hâkim, ileri sürülen olguların varlığına kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m. 184). Bu davalarda en sık kullanılan delil tanık beyanıdır; yazışmalar, darp raporları, kolluk tutanakları ve ceza dosyaları da delil olarak sunulur. Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller ise dikkate alınmaz.

Kusur belirlemesinde esas olarak dava açılmadan önceki olaylar dikkate alınır. Ancak eşler fiilen ayrı yaşasa bile evlilik birliği boşanma kararı kesinleşinceye kadar hukuken devam eder ve sadakat yükümlülüğü sürer. Bu nedenle dava açıldıktan sonra yaşanan aldatma veya şiddet gibi olaylar da yeni vakıa olarak boşanma davasında ileri sürülebilir.

Davanın aşamaları, delillerin ayrıntısı ve hukuka aykırı deliller için çekişmeli boşanma davası yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmanın Sonuçları

  • Maddi ve manevi tazminat: Kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan maddi tazminat; kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174).
  • Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla nafaka isteyebilir (TMK m. 175). Anayasa Mahkemesi bu maddedeki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir; iptal hükmü 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir.
  • Velayet ve iştirak nafakası: Velayet çocuğun üstün yararına göre belirlenir; velayet kendisine verilmeyen eş çocuğun giderlerine gücü oranında katılır (TMK m. 182).
  • Mal paylaşımı: Mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225); tasfiyesi ayrı bir davayla istenir.
  • Soyadı: Kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; menfaati olduğunu ispatlarsa hâkimden kocasının soyadını kullanmaya devam etmek için izin isteyebilir (TMK m. 173).

Nafakanın türleri ve değiştirilmesi için nafaka davaları yazımıza bakabilirsiniz.

Emsal Yargıtay Kararları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 1992/2-65, K. 1992/189, T. 18.03.1992: Boşanma isteyebilmek için tamamen kusursuz olmak gerekmez; daha fazla kusurlu tarafın da dava hakkı vardır. Ancak boşanmaya karar verilebilmesi için davalının az da olsa belli bir kusurunun ispatlanması gerekir. Evlilik birliğinin sarsılmasına tamamen davacının başka bir kadınla birlikte yaşaması yol açmışsa, kusursuz davalıya karşı boşanma kararı verilemez. Karar eski Medeni Kanun döneminde verilmiş olsa da ilke bugün de uygulanmaktadır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2007/2-202, K. 2007/192, T. 04.04.2007: Tarafların uzun yıllardır ayrı yaşadığı ve karşılıklı kusurlarının bulunduğu olayda, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsıldığı kabul edilerek boşanma kararı onanmıştır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2010/7242, K. 2011/8053, T. 10.05.2011: Davalı kadının güven sarsıcı davranışta bulunduğu, davacı kocanın da kendi ailesinin evliliğe ortak konutun manevi bağımsızlığını ortadan kaldıracak şekilde müdahalesine sessiz kaldığı belirlenmiş; her iki eşin de kusurlu olduğu kabul edilmiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 1990/10764, K. 1991/2883, T. 18.02.1991: Eşlerden birinde sonradan ortaya çıkan göz hastalığı, o eşin iradi bir davranışına dayanmadığından, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına yol açan bir kusur olarak kabul edilmemiştir.

Sık Sorulan Sorular

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedir?

Eşler arasındaki olayların, ortak hayatı sürdürmelerini kendilerinden beklenemeyecek derecede zorlaştırmasıdır. Türk Medeni Kanunu’ndaki tek genel boşanma sebebidir (TMK m. 166/1).

Şiddetli geçimsizlik ile evlilik birliğinin temelinden sarsılması aynı şey mi?

Evet. Şiddetli geçimsizlik, eski Medeni Kanun’da kullanılan ifadedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu aynı sebebi evlilik birliğinin temelinden sarsılması olarak düzenlemiştir.

Daha fazla kusurlu eş boşanma davası açabilir mi?

Evet. Ancak davalı eşin az da olsa kusurlu olması gerekir. Davalı açıkça itiraz ederse, boşanmaya karar verilebilmesi için bu itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması ve evliliğin devamında korunmaya değer bir yarar kalmamış olması gerekir (TMK m. 166/2).

Tamamen kusurlu eş boşanabilir mi?

Davalı kusursuzsa tamamen kusurlu eşin davası reddedilir. Ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, bu eş yeniden dava açarak boşanma kararı alabilir (TMK m. 166/4).

Tek bir fiziksel şiddet olayı boşanma sebebi midir?

Yargıtay uygulamasında eşe yönelik fiziksel şiddet, bir kez yaşanmış olsa dahi ağır kusur olarak değerlendirilir ve boşanma için yeterli görülebilir.

Affedilen olaylara dayanılarak boşanma davası açılabilir mi?

Hayır. Affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar daha sonra kusur olarak ileri sürülemez. Affedildikten sonra yaşanan yeni olaylar ise davaya dayanak yapılabilir.

Ayrı yaşamak tek başına boşanma sebebi midir?

Tek başına değildir. Ancak uzun süreli ayrı yaşama, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını gösteren olgular arasında değerlendirilir. Daha önce açılan dava reddedilmiş ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat kurulamamışsa boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4).

Bu sebeple açılan boşanma davası ne kadar sürer?

Dava çekişmeli boşanma davası olarak görülür. Süreyi en çok, başka şehirdeki tanıkların talimat yoluyla dinlenmesi ve kanun yolu aşamaları etkiler; uygulamada ilk derece yargılaması çoğu zaman bir yılı aşabilmektedir.

Bu yazı, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanmaya ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosya kendi olayları ve delillerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Son güncelleme: 23 Ekim 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.

Avukat Mahmut Rasul UYANIK ile İletişime Geçin!