Boşanmada mal paylaşımı, kanundaki adıyla mal rejiminin tasfiyesidir. Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu rejimde her eş, diğer eşin evlilik süresince karşılığını vererek edindiği mallardan bu mallara ilişkin borçlar düşüldükten sonra kalan değerin yarısını alacak olarak isteyebilir. Evlenmeden önce sahip olunan mallar ile miras veya bağış yoluyla gelen mallar ise paylaşılmaz.
Mal rejimi, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 202-241. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu yazıda hangi malların paylaşıldığını, katılma alacağının nasıl hesaplandığını, kredili ve ortak tapulu evin durumunu, değer artış payı ile katkı payını, mal kaçırmaya karşı başvurulabilecek yolları ve tasfiye davasının nasıl yürüdüğünü anlatıyoruz.
Boşanma süreçlerine ilişkin genel bilgi için boşanma davaları sayfamıza bakabilirsiniz.
İçindekiler
- Hangi mal rejimi uygulanır?
- Mal rejimi ne zaman sona erer?
- Hangi mallar paylaşılır?
- Hangi mallar paylaşılmaz?
- Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
- Kredili ev ve borçlar
- Ortak tapulu ev nasıl paylaşılır?
- Değer artış payı
- 2002 öncesi evliliklerde katkı payı
- Eş malları kaçırırsa ne yapılabilir?
- Mal rejiminin tasfiyesi davası
- Mal paylaşımı davasında zamanaşımı
- Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı
- Sık sorulan sorular
Hangi mal rejimi uygulanır?
Türk Medeni Kanunu’na göre eşler arasında asıl mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK m. 202). Eşler evlenmeden önce veya sonra yapacakları bir mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Seçim, evlenme başvurusu sırasında yazılı olarak da bildirilebilir (TMK m. 203, 205). Böyle bir seçim yapılmamışsa eşler edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir.
Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce evlenen eşler için 1 Ocak 2002’ye kadar olan dönemde eski Medeni Kanun’daki mal ayrılığı rejimi, bu tarihten sonraki dönemde ise edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (4722 sayılı Kanun m. 10). Bu yüzden 2002’den önce kurulan evliliklerde iki dönemin malları ayrı kurallara göre değerlendirilir.
Mal rejimi ne zaman sona erer?
Boşanma davası boşanma kararıyla sonuçlanırsa mal rejimi, kararın verildiği veya kesinleştiği tarihte değil, boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır (TMK m. 225/2). Bu nedenle hangi malların paylaşılacağı dava tarihindeki duruma göre belirlenir. Dava açıldıktan sonra eşlerden birinin edindiği mallar ve elde ettiği gelirler tasfiyeye girmez.
Malların değeri ise dava tarihine göre değil, tasfiye sırasındaki sürüm değerine, yani piyasa değerine göre hesaplanır (TMK m. 232, 235). Dava tarihinde mevcut olan bir evin değeri yargılama sürerken artmışsa bu artış da hesaba katılır.
Hangi mallar paylaşılır?
Paylaşıma konu olan mallar, eşlerin edinilmiş mallarıdır. Edinilmiş mal, eşlerden birinin mal rejimi devam ederken karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m. 219). Kanun bunlara örnek olarak şunları sayar:
- Çalışmanın karşılığı olan edinimler: maaş, ücret ve serbest meslek kazancı ile bunlarla alınan ev, araç ve birikimler
- Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının ve personel yardım sandıklarının yaptığı ödemeler
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
- Kişisel malların gelirleri; örneğin mirasla gelen bir dairenin kira geliri
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler; örneğin evlilik içinde alınan bir aracın satışından elde edilen para
Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK m. 222/3). Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş bunu ispat etmek zorundadır. Hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar ise eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır.
Tapunun veya ruhsatın kimin adına olduğu, malın paylaşıma girip girmeyeceğini belirlemez. Eşlerden biri adına kayıtlı bir ev evlilik içinde maaşla alınmışsa edinilmiş maldır ve diğer eş bu ev üzerinden katılma alacağı isteyebilir. Ancak katılma alacağı bir para alacağıdır; diğer eşe evin yarısının mülkiyetini kendiliğinden vermez.
Hangi mallar paylaşılmaz?
Kişisel mallar paylaşıma girmez; tasfiyede her eş kendi kişisel mallarını alır. Kanuna göre kişisel mallar şunlardır (TMK m. 220):
- Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya
- Mal rejiminin başlangıcında, yani evlenmeden önce eşe ait olan mallar
- Evlilik içinde miras yoluyla veya bağış gibi karşılıksız bir şekilde edinilen mallar
- Manevi tazminat alacakları
- Kişisel malların yerine geçen değerler; örneğin evlenmeden önce sahip olunan bir arsanın satılıp parasıyla daire alınması
Eşler yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti için kullanılan malların kişisel mal sayılacağını ya da kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara girmeyeceğini de kararlaştırabilir (TMK m. 221).
| Mal | Niteliği |
|---|---|
| Evlilik içinde maaşla alınan ev veya araç | Edinilmiş mal; paylaşıma girer |
| Evlenmeden önce alınan ve bedeli o zaman ödenen ev | Kişisel mal; paylaşıma girmez |
| Evlenmeden önce alınan, kredi taksitleri evlilik içinde ödenen ev | Kişisel mal; evlilik içinde ödenen taksitler için değer artış payı alacağı doğar |
| Evlilik içinde mirasla gelen taşınmaz | Kişisel mal; paylaşıma girmez |
| Mirasla gelen dairenin kira geliri | Edinilmiş mal; paylaşıma girer |
| Eşe ailesinin bağışladığı para ve bu parayla alınan mal | Kişisel mal; paylaşıma girmez |
| Boşanma davası açıldıktan sonra edinilen mal | Tasfiyeye girmez |
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Katılma alacağı, her eşin edinilmiş mallarından kalan artık değer üzerinden hesaplanır. Artık değer, bir eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m. 231). Hesap şu sırayla yapılır:
- Her eşin malları kişisel mal ve edinilmiş mal olarak ayrılır (TMK m. 228).
- Mal kaçırma kastıyla yapılan devirler ile son bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan bağışlar edinilmiş mallara eklenir (TMK m. 229).
- Kişisel mallardan edinilmiş mallara veya edinilmiş mallardan kişisel mallara yapılan ödemeler denkleştirilir (TMK m. 230).
- Edinilmiş mallara ilişkin borçlar düşülür ve artık değer bulunur. Borçlar malların değerinden fazlaysa artık değer sıfır kabul edilir; diğer eş bu açığa katlanmaz (TMK m. 231/2).
- Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısını alacak olarak ister ve karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m. 236/1).
Örnek: Evlilik içinde kocanın maaşıyla alınan ve onun adına kayıtlı bir ev ile kadının evlilik içinde aldığı bir araç olsun. Tasfiye sırasındaki değerler ve dava tarihindeki borçlar aşağıdaki gibiyse hesap şöyle yapılır:
| Koca | Kadın | |
|---|---|---|
| Edinilmiş mal | Ev: 4.000.000 TL | Araç: 1.000.000 TL |
| Bu mala ilişkin borç | Kredi: 1.000.000 TL | Yok |
| Artık değer | 3.000.000 TL | 1.000.000 TL |
| Artık değerin yarısı | 1.500.000 TL (kadının alacağı) | 500.000 TL (kocanın alacağı) |
Karşılıklı alacaklar takas edildiğinde koca kadına 1.000.000 TL öder.
Katılma alacağı için alacaklı eşin malların edinilmesine katkıda bulunduğunu ispat etmesi gerekmez. Evlilik süresince hiç çalışmamış olan eş de diğer eşin artık değerinin yarısını isteyebilir.
Zina veya hayata kast sebebiyle boşanmaya karar verilmişse hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m. 236/2). Bu boşanma sebepleri için zina sebebiyle boşanma ve hayata kast sebebiyle boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Eşler, kanundaki yarı yarıya paylaşımdan farklı bir esası mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırabilir. Ancak boşanmada bu farklı esas, sözleşmede boşanma için de geçerli olacağı açıkça öngörülmüşse uygulanır (TMK m. 237, 238).
Kredili ev ve borçlar
Her eş kendi borçlarından kendi malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 224). Tasfiyede her borç ilişkin olduğu mal kesimine yüklenir: Edinilmiş bir evin kredi borcu edinilmiş mallardan, kişisel bir malın borcu kişisel mallardan düşülür. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç edinilmiş mallara ait sayılır (TMK m. 230/2).
Tapusu evlenmeden önce alınmış ancak kredi taksitleri evlilik içinde ödenmiş bir ev edinilmiş mal sayılmaz, kişisel mal olarak kalır. Ancak evlilik içinde ödenen taksitler için diğer eş değer artış payı alacağı isteyebilir. Tersine, tapusu evlilik içinde alınan bir evin peşinatı evlenmeden önceki birikimle veya mirasla ödenmişse kişisel mallardan edinilmiş mala katkı yapılmış olur ve bu katkıya düşen değer katılma alacağının hesabından ayrılır.
Ortak tapulu ev nasıl paylaşılır?
Ev iki eş adına paylı olarak kayıtlıysa, tasfiye sırasında eşlerden biri daha üstün bir yararı olduğunu ispat edip diğer eşin payının bedelini ödeyerek evin bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m. 226/2). Üstün yararın bulunup bulunmadığını mahkeme somut duruma göre değerlendirir. Tapudaki pay oranlarının tasfiyeye nasıl yansıyacağı ise evin bedelinin kim tarafından ve hangi kaynakla ödendiğine göre her dosyada ayrıca değerlendirilir.
Değer artış payı
Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almadan katkıda bulunmuşsa, tasfiyede bu malda ortaya çıkan değer artışından katkısı oranında pay isteyebilir (TMK m. 227). Örneğin bir eş, mirasla kendisine kalan parayı diğer eş adına alınan evin bedelinde kullanmışsa değer artış payı isteyebilir.
Değer artış payı, malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır. Malın değeri azalmışsa katkının başlangıçtaki değeri esas alınır. Mal daha önce elden çıkarılmışsa hâkim, ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler. Eşler yazılı bir anlaşmayla değer artış payından vazgeçebilir veya pay oranını değiştirebilir.
2002 öncesi evliliklerde katkı payı
1 Ocak 2002’den önce evlenen eşler için bu tarihe kadar mal ayrılığı rejimi uygulanır. Bu rejimde her eş kendi adına edindiği malların sahibidir ve katılma alacağı yoktur. Ancak bu dönemde diğer eş adına alınan bir malın edinilmesine parayla veya parayla ölçülebilen bir katkı yapan eş, katkısı oranında katkı payı alacağı isteyebilir.
Katılma alacağından farklı olarak katkı payı alacağında katkının varlığını ve miktarını alacaklı eş ispat eder. Örneğin 1995 yılında evlenen eşlerden kocanın adına 1998 yılında alınan bir evin bedeline kadın kendi maaşıyla katılmışsa, kadın bu ev için katkı payı alacağı isteyebilir. Aynı eşlerin 2002’den sonra edindikleri mallar ise katılma alacağı kurallarına göre paylaşılır.
Eş malları kaçırırsa ne yapılabilir?
Kanun, katılma alacağını azaltmak için yapılan devirlere karşı koruma getirir. Eşlerden birinin mal rejimi sona ermeden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yaptığı, olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar ile mal rejimi süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m. 229). Örneğin boşanma davasından birkaç ay önce bir yakına bedelsiz devredilen ev bu kapsamda değerlendirilir.
Borçlu eşin malvarlığı katılma alacağını karşılamıyorsa alacaklı eş, eksik kalan miktarla sınırlı olarak bu kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilere de dava açabilir. Bu dava hakkı, hakların zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her durumda mal rejiminin sona ermesinden başlayarak beş yıl içinde kullanılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü süredir (TMK m. 241).
Boşanma davası sırasında diğer eşin taşınmazını veya aracını satmasından endişe ediliyorsa, mal rejiminden doğan alacağı güvence altına almak için bu mallar üzerine ihtiyati tedbir konulması istenebilir. Evlilik devam ederken de hâkim, ailenin ekonomik varlığının korunması için belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; bu karar taşınmazlarda tapu kütüğüne şerh edilir (TMK m. 199).
Aile konutu olarak kullanılan ev için ayrıca bir koruma vardır. Malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz. Malik olmayan eş, tapuya aile konutu şerhi verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m. 194). Ayrıntılı bilgi için: Aile konutu şerhi.
Mal rejiminin tasfiyesi davası
Mahkeme, boşanmaya karar verirken mal paylaşımını kendiliğinden yapmaz. Katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı alacağının taraflarca istenmesi gerekir. Bu davaya aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görevlidir. Boşanma sebebiyle sona eren mal rejiminin tasfiyesinde, boşanma davasında yetkili olan mahkeme yetkilidir (TMK m. 214).
Tasfiye davası, boşanma davası açıldıktan sonra açılabilir. Boşanma kararı kesinleşmeden açılan tasfiye davası, boşanma kararının kesinleşmesini bekler.
Malların değeri dava açılırken tam olarak bilinemiyorsa dava, asgari bir miktar gösterilerek belirsiz alacak davası olarak açılabilir. Malların değeri bilirkişi incelemesiyle belli olduktan sonra talep artırılabilir (HMK m. 107).
Yargılamada tapu, araç, banka ve sosyal güvenlik kayıtları mahkeme aracılığıyla ilgili kurumlardan istenir. Malların değeri ve hangi tarihte, hangi kaynakla edinildiği bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Katılma alacağı ve değer artış payı para olarak veya malın kendisi verilerek ödenebilir. Hemen ödeme borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir. Aksine anlaşma yoksa bu alacaklara tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür (TMK m. 239).
Mal paylaşımı davasında zamanaşımı
Kanunda mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar için özel bir süre öngörülmemiştir. Boşanmada maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası için öngörülen bir yıllık süre (TMK m. 178) bu alacaklara uygulanmaz. Yargıtay bu alacaklara Türk Borçlar Kanunu’ndaki on yıllık genel zamanaşımı süresini (TBK m. 146) uygulamakta ve sürenin boşanma kararının kesinleşmesinden başladığını kabul etmektedir.
Zamanaşımı, hak düşürücü süreden farklıdır: Mahkeme zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz, davalı eşin zamanaşımı itirazında bulunması gerekir. Üçüncü kişilere karşı açılan davadaki bir ve beş yıllık süreler ise hak düşürücü süredir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.
Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı
Anlaşmalı boşanmada eşler mal paylaşımını protokolde düzenleyebilir. Protokolde hangi malın kimde kalacağı, varsa ödenecek bedel ve eşlerin katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı alacaklarından vazgeçip vazgeçmediği açıkça yazılmalıdır. Protokolde mal rejimine ilişkin açık bir hüküm yoksa boşanmadan sonra tasfiye davası açılabilir. Protokolün hazırlanması için anlaşmalı boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
Düğünde takılan ziynet eşyalarının iadesi, mal rejiminin tasfiyesinden ayrı bir taleptir; boşanma davasıyla birlikte veya ayrı bir davayla istenebilir. Çekişmeli davanın genel işleyişi için çekişmeli boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yarı yarıya paylaşım yalnızca edinilmiş mallar için geçerlidir. Her eş, diğer eşin edinilmiş mallarından borçlar düşüldükten sonra kalan değerin yarısını alacak olarak ister. Evlenmeden önce sahip olunan mallar ile miras ve bağış yoluyla gelen mallar paylaşılmaz (TMK m. 220, 236).
Evet. Katılma alacağı için malların edinilmesine katkıda bulunmuş olmak gerekmez; çalışmayan eş de diğer eşin artık değerinin yarısını isteyebilir. 2002 öncesi dönem için istenen katkı payı alacağında ise parasal katkının ispatı gerekir.
Evlenmeden önce alınan ve bedeli o zaman ödenen ev kişisel maldır ve paylaşılmaz. Ev evlenmeden önce alınmış ancak kredi taksitleri evlilik içinde ödenmişse de kişisel mal olarak kalır; ancak evlilik içinde ödenen taksitler için diğer eş değer artış payı alacağı isteyebilir.
Hayır. Miras yoluyla edinilen mallar kişisel maldır (TMK m. 220). Ancak bu evin kira geliri edinilmiş mal sayılır; mal rejimi devam ederken elde edilen kira geliri ve bu gelirle alınan mallar paylaşıma girer.
Tapu kaydı evin mülkiyetini gösterir, ancak evin paylaşıma girip girmeyeceğini belirlemez. Eşlerden biri adına kayıtlı ev evlilik içinde edinilmişse diğer eş bu ev üzerinden katılma alacağı isteyebilir. Bu alacak bir para alacağıdır; tapuda kendiliğinden pay vermez.
Hayır. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır (TMK m. 225). Dava açıldıktan sonra edinilen mallar paylaşıma girmez. Dava tarihinde mevcut olan malların değeri ise tasfiye sırasındaki piyasa değerine göre hesaplanır.
Mal rejimi sona ermeden önceki bir yıl içinde rıza olmadan yapılan bağışlar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara eklenir (TMK m. 229). Borçlu eşin malları yetmezse devirden yararlanan üçüncü kişiye de dava açılabilir (TMK m. 241). Dava sırasında mallar üzerine ihtiyati tedbir konulması da istenebilir.
Dava, boşanma davası açıldıktan sonra açılabilir ve boşanma kararının kesinleşmesini bekler. Yargıtay bu alacaklara on yıllık zamanaşımı süresini uygulamakta ve sürenin boşanma kararının kesinleşmesinden başladığını kabul etmektedir.
Davaya aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Boşanma davasında yetkili olan mahkeme, mal rejiminin tasfiyesi davasında da yetkilidir (TMK m. 214).
Bu yazı, boşanmada mal paylaşımına ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosyada evlilik tarihi, malların edinilme tarihi ve kaynağı ile deliller ayrıca değerlendirilmelidir.
Son güncelleme: 6 Kasım 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.