Çocukla Kişisel İlişki (Görüşme) Davası: Görüşme Düzeni, Çocuğu Göstermeyen Ebeveyn, Disiplin Hapsi ve Hısımların Hakkı (TMK 323-326)

Kişisel ilişki davası, velayeti veya bakımı kendisine bırakılmayan anne ya da babanın çocukla hangi gün ve saatlerde görüşeceğini mahkemeye belirlettiği davadır. Bu hak Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 323. maddesinde düzenlenir: Anne ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun bir kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir. Mahkeme görüşme düzenini belirlerken ebeveynin isteğini değil, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararını esas alır (TMK m. 182).

Mahkeme kararı olmadan görüşme zorla sağlanamaz. Kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar, velayet sahibinin veya çocuk kendisine bırakılan kişinin rızası olmadan çocukla kişisel ilişki kurulamaz (TMK m. 326). Bu nedenle çocuğunu göremeyen ebeveynin ilk adımı, görüşme düzenini mahkemeye belirletmektir. Karar verildikten sonra çocuk yine gösterilmezse karar, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla yerine getirilir; karara aykırı davranan ebeveyn disiplin hapsiyle cezalandırılabilir.

Bu yazıda kişisel ilişki hakkının kimlere tanındığını, görüşme düzeninin nasıl belirlendiğini, çocuğu göstermeyen ebeveyne karşı izlenecek yolu, disiplin hapsini ve kişisel ilişkinin kısıtlanmasını anlatıyoruz. Velayetin kime verileceğini ise velayet davası yazımızda ele aldık.

Boşanma süreçlerine ilişkin genel bilgi için boşanma davaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Kişisel ilişki davası Eskişehir Boşanma Avukatı

İçindekiler

Kişisel ilişki hakkı kime tanınır?

Kişisel ilişki hakkı öncelikle anne ve babaya aittir. Velayet kendisine verilmeyen ya da çocuk kendisine bırakılmayan ebeveyn, çocukla düzenli olarak görüşmeyi ve onu belirli günlerde yanına almayı isteyebilir (TMK m. 323).

Bu hak yalnızca ebeveynin değil, çocuğun da hakkıdır. Türkiye’nin taraf olduğu Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, ebeveynlerinden ayrı yaşayan çocuğun her iki ebeveyniyle düzenli ilişki kurma hakkını tanır (m. 9/3). Bu nedenle kanun, anne ve babadan her birine diğerinin çocukla ilişkisini zedelememe ve çocuğun eğitilmesini, yetiştirilmesini engellememe yükümlülüğü yükler (TMK m. 324/1).

Çocuk evlilik dışında doğmuşsa babanın kişisel ilişki isteyebilmesi için önce çocukla arasında tanıma veya babalık davası yoluyla soybağının kurulmuş olması gerekir.

Olağanüstü hallerde, çocuğun yararına uygun düştüğü ölçüde büyükanne, büyükbaba gibi hısımlara ve başka kişilere de kişisel ilişki hakkı tanınabilir (TMK m. 325). Bu konuyu aşağıda ayrıca ele aldık.

Kişisel ilişki hangi durumlarda düzenlenir?

Kişisel ilişki, ebeveynlerin durumuna göre farklı davalarda ve farklı zamanlarda düzenlenebilir:

DurumDayanakNasıl istenir?
Boşanma davası sürerkenTMK m. 169Boşanma davasında geçici önlem olarak
Boşanma veya ayrılık kararı verilirkenTMK m. 182Boşanma kararıyla birlikte
Evlilik sürerken eşler ayrı yaşıyorsaTMK m. 197/4Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin önlem talebiyle
Boşanmadan sonra düzen kurulmamışsa veya değişmesi gerekiyorsaTMK m. 183, 324Ayrı bir davayla
Evlilik dışı doğan çocukTMK m. 323Soybağı kurulduktan sonra ayrı bir davayla
Büyükanne, büyükbaba ve diğer hısımlarTMK m. 325Olağanüstü hallerde ayrı bir davayla
Aile içi şiddet6284 sayılı Kanun m. 5Koruma kararı talebiyle

Boşanma davası sürerken görüşme düzeninin nasıl istendiği çekişmeli boşanma davası yazımızda, anlaşmalı boşanmada protokole yazılması gerekenler ise anlaşmalı boşanma yazımızda yer alıyor.

Görüşme düzeni nasıl belirlenir?

Kanun görüşmenin sıklığını veya süresini belirlemez. Mahkeme düzeni her dosyada çocuğun yaşına, ebeveynle bağına, ebeveynlerin yaşadığı yerler arasındaki uzaklığa, çocuğun okul düzenine ve sağlık durumuna göre belirler. Ölçüt, ebeveynin isteği değil çocuğun yararıdır (TMK m. 182).

Mahkeme gerekli gördüğünde adliyedeki psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıya inceleme yaptırır ve sosyal inceleme raporu alır (4787 sayılı Kanun m. 5). Rapor hâkimi bağlamaz; taraflar rapordaki eksik veya hatalı tespitlere itiraz edebilir.

Kararın sorunsuz uygulanabilmesi için görüşme düzeninin açık yazılması önemlidir. Dava dilekçesinde veya anlaşmalı boşanma protokolünde şu konular ayrı ayrı belirtilebilir:

  • Görüşmenin hangi günlerde, saat kaçta başlayıp biteceği,
  • Görüşmenin yatılı olup olmayacağı,
  • Ramazan ve Kurban bayramlarında, yılbaşında ve çocuğun doğum gününde görüşme,
  • Yarıyıl ve yaz tatilinde çocuğun ebeveynin yanında kalacağı süre,
  • Çocuğun nereden alınıp nereye bırakılacağı ve kimin getireceği,
  • Telefon veya görüntülü görüşmenin gün ve saatleri.

Kararda gün ve saat belirtilmemişse, kararın yerine getirilmesi sırasında teslim günü ve saati müdürlük tarafından belirlenir (5395 sayılı Kanun m. 41/C).

Davayı kim açar, hangi mahkemede açılır?

Kişisel ilişki davasını velayeti veya bakımı kendisinde olmayan anne ya da baba, olağanüstü hallerde ise hısımlar açar. Dava, çocuğun velayeti veya bakımı kimdeyse ona karşı açılır.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar (4787 sayılı Kanun m. 4).

Dava, genel yetki kuralına göre davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK m. 6). Kişisel ilişkiyle ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m. 326). Boşanma davası devam ediyorsa görüşme düzeni o davada geçici önlem olarak istenir (TMK m. 169).

Dava sürerken çocukla görüşülebilir mi?

Dava dilekçesinde, dava süresince geçerli olacak geçici bir görüşme düzeni de tedbir olarak istenebilir. Böylece dava sonuçlanana kadar ebeveynle çocuk arasındaki ilişki kesilmemiş olur. Boşanma davası sürerken bu önlemi hâkim kendiliğinden alır (TMK m. 169).

Tedbir kararları da kesinleşmiş kararlar gibi adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü aracılığıyla yerine getirilir (5395 sayılı Kanun m. 41/A). Tedbir kararına uyulmaması da aşağıda anlatılan disiplin hapsi yaptırımına bağlıdır.

Çocuğu göstermeyen ebeveyne karşı ne yapılır?

Görüşme kararına uyulmazsa kararın yerine getirilmesi için icra dairesine değil, çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur. Müdürlük bulunmayan yerlerde bu görevi Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemesinin yazı işleri müdürlüğü yürütür (5395 sayılı Kanun m. 41/A). Süreç şöyle işler:

  1. Müdürlük, çocuğu teslim etmesi gereken ebeveyne ulaşır ve çocuğu kararda belirtilen gün ve saatte müdürlüğün belirlediği yere getirmesini bildirir.
  2. Bu kişiye ulaşılamazsa, kişi çocuğu getirmeyeceğini söylerse veya getirmezse müdürlük ona teslim emri gönderir. Emirde, sonraki görüşme günlerinde de çocuğu getirme yükümlülüğünün yeni bir emir çıkarılmadan devam edeceği ve emre uyulmazsa disiplin hapsi uygulanacağı yazılır.
  3. Teslim yükümlüsünün çocuğu getirmesine engel olacak haklı bir mazereti varsa, teslim gününden önce müdürlüğe bildirerek çocuğun müdürlükçe alınmasını isteyebilir.
  4. Teslim, müdürlüğün belirlediği teslim yerinde; psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimci veya rehber öğretmen gibi görevliler, bunlar yoksa öğretmen eşliğinde yapılır (m. 41/A, 41/D).

Teslim emri tebliğ edildikten sonra çocuğu teslim alacak ebeveynin, teslim saatinden en az 48 saat önce geleceğini müdürlüğe bildirmesi gerekir. Bildirim yapılmazsa çocuğu getirme zorunluluğunun bulunmadığı teslim yükümlüsüne bildirilir. Bildirimde bulunduğu halde haklı bir mazereti olmadan art arda iki kez veya bir yıl içinde üç kez gelmeyen ebeveynin dosyası işlemden kaldırılır ve teslim emri hükümsüz olur (m. 41/C).

Teslim yükümlüsü emre en az bir yıl boyunca usulüne uygun biçimde uyar ve bundan sonra da karara uyacağını taahhüt ederse müdürlük dosyayı işlemden kaldırabilir; taahhüde uyulmazsa hak sahibinin talebiyle doğrudan yeni teslim emri gönderilir. Teslim emrine aykırı ilk davranışta müdürlük, aile mahkemesinden teslim yükümlüsü hakkında danışmanlık tedbiri uygulanmasını ister (m. 41/C).

Bu işlemler için harç alınmaz; avukatlık ücreti dışındaki masraflar Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (m. 41/H). Müdürlüğün işlemlerine karşı öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikayet yoluna gidilebilir. Şikayet üzerine verilen karara iki hafta içinde itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (m. 41/E).

Disiplin hapsi ve ceza soruşturması

Kişisel ilişki kararına ilişkin teslim emrine aykırı davranan veya emrin yerine getirilmesini engelleyen kişi, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine aile mahkemesince üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (5395 sayılı Kanun m. 41/F).

Kişisel ilişki için çocuğu teslim alan ebeveyn de yükümlülük altındadır. Kararda belirtilen sürenin sonunda çocuğu belirlenen yere getirmezse, fiil suç oluştursa bile, şikayet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Bu durumda müdürlük ayrıca suç duyurusunda bulunur (m. 41/C, 41/F). Fiil, TCK m. 234’te düzenlenen çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçunun unsurlarını taşıyorsa ceza soruşturması da yürütülür.

Şikayet, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine yapılır. Şikayetten vazgeçilirse dava ve bütün sonuçlarıyla birlikte ceza düşer. Kesinleşen disiplin hapsi kararı Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir; kesinleşmeden itibaren iki yıl geçerse artık yerine getirilemez (m. 41/F).

Görüşme engellenirse velayet değişir mi?

Velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Mahkeme bu sonucu kişisel ilişki kurulmasına dair kararında taraflara ihtar eder (TMK m. 182/2, m. 324/3). Bu hükümler 2021 yılında 7343 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Velayet kendiliğinden değişmez; bunun için velayetin değiştirilmesi davası açılır ve mahkeme yine çocuğun yararına bakar. Görüşmenin engellendiğini gösteren müdürlük tutanakları ve disiplin hapsi kararları bu davada delil olarak sunulabilir. Davanın diğer sebepleri velayet davası yazımızda yer alıyor.

Kişisel ilişki kısıtlanabilir veya kaldırılabilir mi?

Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye giriyorsa, ebeveyn bu hakkı diğer ebeveynin çocukla ilişkisini zedeleyecek şekilde kullanıyorsa, çocukla ciddi olarak ilgilenmiyorsa ya da başka önemli sebepler varsa kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kaldırılabilir (TMK m. 324/2). Hâkim, ilişkiyi tamamen kaldırmak yerine görüşmenin süresini veya şeklini değiştirmekle de yetinebilir.

Aile içi şiddet varsa hâkim, daha önce verilmiş kişisel ilişki kararı için görüşmenin refakatçi eşliğinde yapılmasına, kişisel ilişkinin sınırlanmasına veya tümüyle kaldırılmasına 6284 sayılı Kanun kapsamında da karar verebilir (m. 5/1-ç). Bu kapsamda verilmiş bir gizlilik kararı veya başka bir tedbir varsa teslim işlemleri bu kararlara göre yürütülür (5395 sayılı Kanun m. 41/C). Koruma kararlarını koruma kararı ve uzaklaştırma kararı yazımızda anlattık.

Ebeveynin başka bir yere taşınması, yeniden evlenmesi veya ölmesi gibi yeni durumlar ortaya çıktığında hâkim, kendiliğinden veya anne ya da babanın istemi üzerine gerekli önlemleri alır; görüşme düzeni de bu yolla yeniden belirlenebilir (TMK m. 183).

Büyükanne ve büyükbaba torunla görüşme davası açabilir mi?

Kanun kişisel ilişki hakkını kural olarak anne ve babaya tanır. Olağanüstü hallerin varlığı ve çocuğun yararına uygun olması şartıyla bu hak büyükanne, büyükbaba gibi hısımlara ve başka kişilere de tanınabilir (TMK m. 325/1). Kanun olağanüstü hallerin neler olduğunu saymaz; mahkeme her dosyada somut duruma bakar.

Anne ve baba için öngörülen sınırlar hısımlar için de kıyas yoluyla uygulanır (TMK m. 325/2). Bu nedenle torunuyla görüşen büyükanne veya büyükbabanın da anne ve babanın çocukla ilişkisini zedelememesi gerekir; aksi halde görüşme hakkı kaldırılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Mahkeme kararı olmadan çocuğumu görebilir miyim?

Çocuk kimin yanındaysa onun rızasıyla görebilirsiniz. Kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar, velayet sahibinin veya çocuk kendisine bırakılan kişinin rızası olmadan kişisel ilişki kurulamaz (TMK m. 326). Rıza yoksa görüşme düzenini mahkemeye belirletmeniz gerekir.

Kişisel ilişki davası hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde, aile mahkemesi olmayan yerlerde ise aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır. Dava, davalının yerleşim yeri mahkemesinde veya çocuğun oturduğu yer mahkemesinde açılabilir (HMK m. 6, TMK m. 326).

Dava sürerken çocukla görüşebilir miyim?

Dava dilekçesinde, dava süresince geçerli olacak geçici bir görüşme düzeni tedbir olarak istenebilir. Boşanma davası sürerken bu önlemi hâkim kendiliğinden alır (TMK m. 169). Tedbir kararları da kesinleşmiş kararlar gibi yerine getirilir.

Eski eşim çocuğu göstermiyor, nereye başvurmalıyım?

Kararın yerine getirilmesi için çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur. Müdürlük çocuğun getirilmesini bildirir; çocuk getirilmezse teslim emri gönderir (5395 sayılı Kanun m. 41/C). Bu işlemler için harç alınmaz.

Çocuğu göstermeyen ebeveyne ne ceza verilir?

Kişisel ilişki kararına ilişkin teslim emrine aykırı davranan kişi, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine aile mahkemesince üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (5395 sayılı Kanun m. 41/F).

Görüşmeden sonra çocuğu geri getirmezsem ne olur?

Sürenin sonunda çocuğu belirlenen yere getirmeyen ebeveyn, şikayet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır ve hakkında müdürlük tarafından suç duyurusunda bulunulur (5395 sayılı Kanun m. 41/C, 41/F).

Çocuğu göstermemek velayeti kaybettirir mi?

Kaybettirebilir. Velayet sahibi kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (TMK m. 324/3). Bunun için velayetin değiştirilmesi davası açılır.

Büyükanne ve büyükbaba torunla görüşme hakkı isteyebilir mi?

Olağanüstü haller varsa ve görüşme çocuğun yararına uygunsa isteyebilir (TMK m. 325). Kanun olağanüstü hallerin neler olduğunu saymaz; mahkeme her dosyada somut duruma bakar.

Görüşme düzeni sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Taşınma, yeniden evlenme veya ölüm gibi yeni durumlarda hâkim kendiliğinden veya anne ya da babanın istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Görüşme çocuğun huzurunu tehlikeye sokuyorsa kişisel ilişki kısıtlanabilir veya kaldırılabilir (TMK m. 324).

Bu yazı, çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosyada çocuğun yaşı, ebeveynlerin durumu ve mevcut kararlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Son güncelleme: 8 Kasım 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.

Avukat Mahmut Rasul UYANIK ile İletişime Geçin!