Eğitim ve Öğrenim Hakkının Engellenmesi Suçu (TCK m. 112): Cezası, Unsurları, Nitelikli Hâller, Uzlaştırma ve Zamanaşımı

Eğitim ve öğrenim hakkının engellenmesi suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 112. maddesinde düzenlenir. Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla bir eğitim ve öğretim faaliyetine, bir kişinin eğitim hakkını kullanmasına ya da öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalara girilmesine veya orada kalınmasına engel olan kişi 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suç silahla, birden fazla kişi tarafından birlikte veya kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenirse ceza bir kat artırılır (TCK m. 119).

Suç şikayete bağlı değildir; soruşturma resen başlar ve şikayetten vazgeçilmesi davayı düşürmez. Uzlaştırma uygulanmaz, davaya asliye ceza mahkemesi bakar. Dava zamanaşımı suçun temel hâlinde 8 yıldır.

Ceza yargılamasının aşamaları hakkında genel bilgi için ceza davaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Eğitim Hakkının Engellenmesi Eskişehir Ceza Avukatı

İçindekiler

Eğitim Hakkının Engellenmesi Suçunun Cezası

Maddedeki üç hâlin cezası aynıdır. Cezayı artıran nitelikli hâller ise birkaç suç için ortak hüküm olan TCK m. 119’da düzenlenir.

HâlKanun maddesiCeza
Eğitim ve öğretim faaliyetine engel olmaTCK m. 112/1-a2 yıldan 5 yıla kadar hapis
Kişinin eğitim ve öğretim hakkını kullanmasına engel olmaTCK m. 112/1-b2 yıldan 5 yıla kadar hapis
Öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalara girilmesine veya orada kalınmasına engel olmaTCK m. 112/1-c2 yıldan 5 yıla kadar hapis
Silahla, kimliği gizleyerek, birden fazla kişiyle birlikte, suç örgütünün korkutucu gücünden yararlanarak veya kamu görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak işlemeTCK m. 119/1Ceza bir kat artırılır (4 yıldan 10 yıla kadar hapis)
Suç sırasında kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinin gerçekleşmesiTCK m. 119/2Kasten yaralama hükümleri ayrıca uygulanır

Hükmolunan ceza 2 yıl veya daha az olursa ve kanundaki diğer şartlar da varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (CMK m. 231) ya da cezanın ertelenmesine (TCK m. 51) karar verilebilir. TCK m. 119’daki artırım uygulandığında cezanın alt sınırı 4 yıla çıkar.

TCK m. 112 ve m. 119 Madde Metni

Eğitim ve öğrenim hakkının engellenmesi (TCK m. 112)

Madde 112 – (1) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla;

  • a) Devletçe kurulan veya kamu makamlarının verdiği izne dayalı olarak yürütülen her türlü eğitim ve öğretim faaliyetlerine,
  • b) Kişinin eğitim ve öğretim hakkını kullanmasına,
  • c) Öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalara veya bunların eklentilerine girilmesine veya orada kalınmasına,

engel olunması hâlinde, fail hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Ortak hüküm (TCK m. 119)

Madde 119 – (1) Eğitim ve öğretimin engellenmesi, kamu kurumu veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinin engellenmesi, siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi, inanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engelleme, konut dokunulmazlığının ihlali ile iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçlarının;

  • a) Silahla,
  • b) Kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
  • c) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
  • d) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,
  • e) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,

İşlenmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.

(2) Bu suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.

Madde 112, 2 Mart 2014 tarihli ve 6529 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir. Maddenin başlığı da bu değişiklikle “Eğitim ve öğretimin engellenmesi” iken bugünkü hâlini almıştır; TCK m. 119 ise eski başlığı kullanmaya devam eder.

Anayasa m. 42: “Eğitim hakkı engellenemez”

Suçun dayandığı anayasal hüküm Anayasa’nın 42. maddesidir. Maddenin ilk fıkrası “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.” hükmünü taşır. Aynı maddeye göre eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür ve bu faaliyetler her ne suretle olursa olsun engellenemez. Bu güvencenin ceza hukukundaki karşılıklarından biri TCK m. 112’dir.

Suçun Unsurları: Hangi Davranışlar Bu Suçu Oluşturur?

Suçun oluşması için failin cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranış kullanması ve bu davranışla maddede sayılan üç durumdan birine engel olması gerekir. Kanun cebir ve tehdidin yanında “hukuka aykırı başka bir davranış” ifadesini de kullandığı için, engelleme cebir veya tehdit içermese de hukuka aykırı bir davranışla gerçekleştirilmişse suç oluşabilir.

Eğitim ve öğretim faaliyetine engel olma (m. 112/1-a)

Korunan faaliyet, devletçe kurulan veya kamu makamlarının verdiği izne dayalı olarak yürütülen her türlü eğitim ve öğretim faaliyetidir. Devlet okulları ve üniversiteler yanında izinle faaliyet gösteren özel okul, kurs ve benzeri kurumlardaki eğitim de bu kapsamdadır. İzin alınmadan yürütülen bir faaliyet ise bu bendin korumasından yararlanmaz.

Yargıtay, sınıflara giderek kapıları tekmeleyen ve öğrencileri tehdit ederek sınıfların boşaltılmasına yol açan sanıklar hakkında bu bent uyarınca kurulan hükmü onamıştır (Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 23.12.2015, 2015/3094 E., 2015/5272 K.). Başka bir kararında da üniversitede öğrencileri zorla ve tehditle sınıflardan çıkaran grup içinde yer aldıkları tanık beyanı, teşhis ve olay tutanaklarıyla desteklenen sanıklar hakkında verilen beraat kararlarını bozmuştur (Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 14.11.2017, 2017/2159 E., 2017/5305 K.).

Kişinin eğitim ve öğretim hakkını kullanmasına engel olma (m. 112/1-b)

Bu bent belirli bir kişinin eğitim hakkını korur. Bir öğrencinin okula, derse veya sınava girmesinin cebir, tehdit veya hukuka aykırı bir davranışla engellenmesi bu kapsamda değerlendirilir. Mevzuata dayanan ve usulüne uygun verilen bir disiplin cezası gibi işlemler ise hukuka aykırı davranış sayılmaz; kanunun hükmünü yerine getiren kişiye ceza verilmez (TCK m. 24/1).

Yurt ve öğrenci binalarına girişin engellenmesi (m. 112/1-c)

Öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalar, yani yurtlar ve bunların eklentileri de korunur. Öğrencilerin bu binalara girmesine veya orada kalmasına cebir, tehdit ya da hukuka aykırı bir davranışla engel olunması suç oluşturur.

Kast

Suç ancak kasten işlenebilir. Kanunda taksirli hâli düzenlenmediği için dikkatsizlik veya özensizlik sonucu eğitimin aksaması bu suçu oluşturmaz (TCK m. 22/1).

Nitelikli Hâller: Cezanın Bir Kat Artırılması (TCK m. 119)

TCK m. 119, hürriyete karşı suçlar bölümündeki bazı suçlar için ortak bir artırım hükmüdür. Eğitim ve öğrenim hakkının engellenmesi suçu aşağıdaki hâllerden biriyle işlenirse ceza bir kat artırılır, yani 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası söz konusu olur:

  • Silahla işlenmesi,
  • Failin kendisini tanınmayacak hâle koyması, imzasız mektup veya özel işaret kullanması,
  • Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi,
  • Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılması,
  • Kamu görevinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması.

Birden fazla nitelikli hâl birlikte bulunsa da artırım bir kattır. Yargıtay, (c) ve (d) bentlerinin birlikte uygulandığı bir dosyada artırımın kararda iki kat olarak gösterilmesini hatalı bulmuş ve hükmü bir kat olarak düzelterek onamıştır (Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 23.12.2015, 2015/3094 E., 2015/5272 K.).

Kamu görevlisi bu suçu görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak işlerse (e) bendi uygulanır. Yargıtay, bir öğretim üyesinin farklı zamanlarda bir öğrencinin eğitim hakkını engellediği dosyada zincirleme suç hükmünün (TCK m. 43/1) ve bu bendin uygulanması gerektiğini, ancak aleyhe temyiz bulunmadığı için bozma yapılamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 03.06.2013, 2013/835 E., 2013/17101 K.).

Suç sırasında mağdur yaralanır ve yaralama neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerden birine (TCK m. 87) ulaşırsa, kasten yaralama hükümleri ayrıca uygulanır (TCK m. 119/2).

Şikayet, Uzlaştırma, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

  • Şikayet: Suç şikayete bağlı değildir. Savcılık suçu öğrendiğinde resen soruşturma başlatır; mağdurun şikayetten vazgeçmesi soruşturmayı veya davayı sona erdirmez. Şikayete bağlı suçlar için şikayete tabi suçlar yazımıza bakabilirsiniz.
  • Uzlaştırma: Suç, CMK m. 253’te sayılan uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında yer almaz. Bu nedenle tarafların anlaşması kamu davasını engellemez. Uzlaştırmanın kapsamı için uzlaştırma yazımıza bakabilirsiniz.
  • Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve özel usuller: Suçun üst sınırı 3 yılı aştığı için kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m. 171/2) uygulanmaz. Suç seri muhakeme usulünün uygulandığı suçlar arasında değildir (CMK m. 250); üst sınırı 2 yılı aştığı için basit yargılama usulü de uygulanmaz (CMK m. 251).
  • Görevli mahkeme: Davaya asliye ceza mahkemesi bakar. Görev kanundaki cezanın üst sınırına göre belirlenir; TCK m. 119’daki artırım görevli mahkemeyi değiştirmez.
  • Zamanaşımı: Suçun temel hâlinde dava zamanaşımı 8 yıldır (TCK m. 66/1-e). TCK m. 66/3’e göre “Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur.”

Benzer Suçlar ve Farkları

Kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi (TCK m. 113)

Okul dışındaki kamu faaliyetlerinin veya kamu kurumlarında verilen hizmetlerden yararlanılmasının engellenmesi TCK m. 113’te ayrıca düzenlenir. Bu suçun cezası da 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir; suçun konusu sağlık hizmeti ise ceza altıda birine kadar artırılır. Eğitim ve öğretim faaliyetleri için özel hüküm TCK m. 112’dir. Ayrıntılar için kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Tehdit

Tehdit bu suçun işleniş biçimlerinden biridir. Davranış eğitim faaliyetine veya eğitim hakkının kullanılmasına engel olmaya yönelik değilse, TCK m. 106’daki tehdit suçu gibi başka suçlar gündeme gelir.

Hürriyete Karşı Suçlar (TCK m. 106-124)

Eğitim ve öğrenim hakkının engellenmesi, Türk Ceza Kanunu’nun “Hürriyete Karşı Suçlar” bölümünde yer alır. Bu bölümdeki suçlar şunlardır:

  • Tehdit (m. 106)
  • Şantaj (m. 107)
  • Cebir (m. 108)
  • Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (m. 109)
  • Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi (m. 112)
  • Kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi (m. 113)
  • Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi (m. 114)
  • İnanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engelleme (m. 115)
  • Konut dokunulmazlığının ihlali (m. 116)
  • İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m. 117)
  • Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi (m. 118)
  • Haksız arama (m. 120)
  • Dilekçe hakkının kullanılmasının engellenmesi (m. 121)
  • Nefret ve ayırımcılık (m. 122)
  • Kişilerin huzur ve sükununu bozma (m. 123)
  • Israrlı takip (m. 123/A)
  • Haberleşmenin engellenmesi (m. 124)
Eğitim hakkının engellenmesi suçunun cezası nedir?

TCK m. 112 uyarınca 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır. Suç silahla, birden fazla kişi tarafından birlikte, suç örgütünün korkutucu gücünden yararlanılarak veya kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenirse ceza bir kat artırılır (TCK m. 119).

Eğitim hakkının engellenmesi şikayete bağlı mı?

Hayır. Soruşturma resen yürütülür; mağdurun şikayetten vazgeçmesi soruşturmayı veya davayı sona erdirmez.

Bu suçta uzlaştırma uygulanır mı?

Hayır. Suç şikayete bağlı değildir ve CMK m. 253’te sayılan uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında yer almaz.

Eğitim hakkının engellenmesi davasına hangi mahkeme bakar?

Asliye ceza mahkemesi bakar. TCK m. 119’daki artırım görevli mahkemeyi değiştirmez.

Eğitim hakkının engellenmesi suçunda zamanaşımı ne kadar?

Temel hâlde dava zamanaşımı 8 yıldır. Kanuna göre süre belirlenirken dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (TCK m. 66/3).

Bu suçta HAGB veya erteleme verilebilir mi?

Hükmolunan ceza 2 yıl veya daha az olursa ve kanundaki diğer şartlar varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ya da cezanın ertelenmesine karar verilebilir.

Öğretmen veya okul yöneticisi öğrenciyi dersten çıkarırsa suç olur mu?

Mevzuata uygun olarak verilen disiplin cezası gibi işlemler suç oluşturmaz (TCK m. 24/1). Öğrencinin eğitim hakkını kullanması cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla engellenmişse suç gündeme gelir; fiil kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenmişse ceza bir kat artırılır.

“Eğitim hakkı engellenemez” hükmü hangi maddededir?

Anayasa’nın 42. maddesine göre kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz; eğitim ve öğretim kurumlarındaki eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme faaliyetleri de her ne suretle olursa olsun engellenemez. Bu hakkın cebir, tehdit veya hukuka aykırı bir davranışla engellenmesi TCK m. 112’de suç olarak düzenlenir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her dosyanın koşulları farklıdır; somut durum dosyadaki delillere ve olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Son güncelleme: 14 Kasım 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.

Avukat Mahmut Rasul UYANIK ile İletişime Geçin!