Babalık Davası ve Soybağının Reddi: Kimler Açabilir, Hak Düşürücü Süreler, DNA Testi, Velayet, Nafaka ve Miras Hakkı (TMK 282-304)

Babalık davası, evlilik dışında doğan çocuk ile babası arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması için açılır; davayı ana ve çocuk açabilir (TMK m. 301). Soybağının reddi davası ise tersini amaçlar: evlilik içinde ya da evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kanun gereği kocadır ve bu dava, kocanın gerçekte baba olmadığını ispat ederek bu karineyi ortadan kaldırır (TMK m. 285, 286). 7531 sayılı Kanunla 14 Kasım 2024’ten bu yana soybağının reddi davasını koca, ana ve çocuk açabilir.

İki davada da süreler hak düşürücü niteliktedir ve davayı açan kişiye göre değişir. Ananın babalık davası açma hakkı doğumdan başlayarak bir yılda düşer; çocuk için ise Anayasa Mahkemesi kararlarından sonra bir süre kalmamıştır. Soybağının reddinde koca öğrenmeden, ana doğumdan, çocuk erginlikten başlayarak bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Hâkim olguları kendiliğinden araştırır ve soybağının tespiti için gereken kan veya doku incelemesine herkes katlanmak zorundadır (TMK m. 284, HMK m. 292).

Bu yazıda soybağının nasıl kurulduğunu, iki davayı kimlerin hangi sürede açabileceğini, DNA incelemesini, tanımayı ve tanımanın iptalini, kararın velayet, nafaka ve mirasa etkilerini anlatıyoruz. Velayet ve görüşme düzeni için velayet davası ve kişisel ilişki davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Aile ve miras uyuşmazlıklarına ilişkin genel bilgi için boşanma davaları ve miras davaları sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Babalık Davası Eskişehir Boşanma Avukatı

İçindekiler

Soybağı nasıl kurulur?

Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kendiliğinden kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise üç yoldan biriyle kurulur: ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmü. Evlat edinme de ayrıca soybağı kurar (TMK m. 282). Hangi durumda hangi yola başvurulacağı şöyle özetlenebilir:

DurumBaşvurulacak yolDayanak
Evlilik içinde doğan çocuğun kocadan olmadığı iddia ediliyorSoybağının reddi davasıTMK m. 286-291
Evlilik dışında doğan çocuğu baba kabul ediyorTanımaTMK m. 295
Evlilik dışında doğan çocuğu baba kabul etmiyorBabalık davasıTMK m. 301-304
Çocuğu tanıyan kişinin baba olmadığı iddia ediliyorTanımanın iptali davasıTMK m. 297-300
Ana ile baba çocuğun doğumundan sonra evleniyorÇocuk kendiliğinden evlilik içi çocuk hükümlerine tabi olurTMK m. 292

Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (TMK m. 295/3). Bu nedenle evli bir kadının başka bir erkekten olan çocuğu için önce kocayla olan soybağının reddedilmesi gerekir. Kanun da bu durumda ananın babalık davası için öngörülen bir yıllık sürenin, önceki soybağının ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlayacağını kabul eder (TMK m. 303/3).

Babalık karinesi: Evlilik içinde doğan çocuğun babası kimdir?

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanabilmesi için ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatı gerekir (TMK m. 285). Biyolojik baba başka biri olsa bile soybağı, mahkeme kararıyla reddedilinceye kadar kocayla devam eder.

Çocuk ana rahmine evlilik içinde düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır (TMK m. 287).

Çocuk evlenmeden önce ya da eşlerin ayrı yaşadığı sırada ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez. Ancak gebe kalma döneminde kocanın karısıyla cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar varsa karine geçerliliğini korur (TMK m. 288).

Evliliğin sona ermesinden sonraki üç yüz gün içinde doğan çocuğun anası bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır. Bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m. 290).

Soybağının reddi davasını kimler, kime karşı açabilir?

Soybağının reddi davasını koca, ana veya çocuk açabilir. Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m. 286). Örneğin kocanın açtığı davada ana ile çocuk, ananın açtığı davada koca ile çocuk davalı olur. Ana bu dava hakkını, 14 Kasım 2024’te yürürlüğe giren 7531 sayılı Kanunla kazanmıştır.

Ergin olmayan çocuk adına dava, çocuğa atanacak kayyım tarafından açılır. Kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde davayı açar (TMK m. 291/2).

Kanun, baba olduğunu iddia eden kişiye soybağının reddi davası açma hakkını yalnızca belirli hallerde tanır: kocanın dava açma süresi dolmadan ölmesi, hakkında gaiplik kararı verilmesi veya ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmesi. Bu hallerde baba olduğunu iddia eden kişi ile kocanın altsoyu, anası veya babası; doğumu ve kocanın ölümünü, gaipliğini ya da ayırt etme gücünü kaybettiğini öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde dava açabilir (TMK m. 291/1). Kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümler bu davalara da kıyasen uygulanır (TMK m. 291/3).

Soybağının reddi davasında hak düşürücü süreler

Soybağının reddi davasındaki süreler hak düşürücü niteliktedir. Süre geçince dava hakkı düşer ve hâkim süreyi kendiliğinden dikkate alır.

DavacıSüreSürenin başlangıcı
Koca1 yılDoğumu ve baba olmadığını ya da ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarih (TMK m. 289/1)
Ana1 yılDoğum (TMK m. 289/2)
Çocuk1 yılErgin olduğu tarih (TMK m. 289/2)
Ergin olmayan çocuğa atanan kayyım1 yılAtama kararının kayyıma tebliği (TMK m. 291/2)
Baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası1 yılDoğumu ve kocanın ölümünü, gaipliğini ya da ayırt etme gücünü kaybettiğini öğrenme (TMK m. 291/1)

Kanunda kocanın davası için ayrıca doğumdan başlayarak beş yıllık bir üst sınır vardı; Anayasa Mahkemesi bu ibareyi 25.06.2009 tarihli, E. 2008/30, K. 2009/96 sayılı kararıyla iptal etti. Kayyım için öngörülen beş yıllık üst sınır da 10.10.2013 tarihli, E. 2013/62, K. 2013/115 sayılı kararla iptal edildi. Bu nedenle kocanın bir yıllık süresi, çocuk kaç yaşında olursa olsun öğrenme tarihinden başlar.

Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m. 289/3).

Babalık davasını kimler, kime karşı açabilir?

Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m. 301/1, 301/2). Dava çocuğun doğumundan önce de açılabilir (TMK m. 303/1).

Babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir. Dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya da ihbar edilir (TMK m. 301/3).

Kanun babalık davası açma hakkını yalnızca ana ile çocuğa verir; çocuğun babası olduğunu düşünen erkek bu davayı açamaz. Çocuğun başka bir erkekle soybağı yoksa onun için kanundaki yol tanımadır (TMK m. 295).

Babalık davasında hak düşürücü süreler

Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m. 303/1). Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa bu bir yıllık süre, o soybağının ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m. 303/3). Bir yıl geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa ana, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açabilir (TMK m. 303/4).

Çocuk için ise babalık davasında hak düşürücü süre yoktur. Kanunda çocuğun davayı ergin olmasından başlayarak bir yıl içinde açması öngörülmüştü; Anayasa Mahkemesi bu fıkrayı 27.10.2011 tarihli, E. 2010/71, K. 2011/143 sayılı kararıyla iptal etti. Haklı sebebe bağlı bir aylık ek süreyi düzenleyen fıkra da 15.03.2012 tarihli, E. 2011/116, K. 2012/39 sayılı kararla çocuk yönünden iptal edildi ve bu iptal 21.07.2013’te yürürlüğe girdi. Böylece çocuk, ergin olduktan sonra herhangi bir süreye bağlı olmadan babalık davası açabilir.

Ana süreyi kaçırmış olsa bile çocuğun kendi dava hakkı devam eder; çocuk ergin olduktan sonra davayı kendisi açabilir.

DNA testi: Soybağı nasıl ispat edilir?

Soybağına ilişkin davalarda hâkim maddi olguları kendiliğinden araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m. 284/1). Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür (TMK m. 284/2).

Hukuk Muhakemeleri Kanunu aynı yükümlülüğü daha açık düzenler: uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, sağlık yönünden tehlike oluşturmamak şartıyla herkes, soybağının tespiti için vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu yükümlülüğe uyulmazsa hâkim, incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (HMK m. 292/1).

Davalı incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m. 284/2). Üçüncü kişi, tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz (HMK m. 292/2). Bu kural, babanın ölmüş olduğu ve incelemenin yakın akrabalar üzerinden yapılması gereken dosyalarda önem taşır.

Babalık davasında kanun ayrıca bir karine öngörür: davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Bu sürenin dışında olsa bile fiili gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur. Davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya üçüncü bir kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder (TMK m. 302).

Tanıma ve tanımanın iptali

Baba, evlilik dışında doğan çocuğu dava açılmasını beklemeden tanıyabilir. Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusuyla ya da resmi senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur. Tanıyan küçük veya kısıtlıysa veli veya vasisinin rızası da gerekir (TMK m. 295).

Tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir; bu dava anaya ve çocuğa karşı açılır (TMK m. 297). Ana, çocuk, çocuğun ölümü halinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanımanın iptalini dava edebilir; bu dava tanıyana, o ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m. 298). Davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür (TMK m. 299).

DavacıHak düşürücü süre (TMK m. 300)
Tanıyanİptal sebebini öğrendiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak 1 yıl, her halde tanımadan başlayarak 5 yıl
Diğer ilgililerTanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl, her halde tanımadan başlayarak 5 yıl
ÇocukErgin olmasından başlayarak 1 yıl

Bu süreler geçtiği halde gecikmeyi haklı kılan sebep varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir (TMK m. 300/4).

Evlilik dışında doğan çocuğun ana ve babası birbiriyle evlenirse çocuk kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur (TMK m. 292). Eşler bu çocuğu nüfus memuruna bildirmekle yükümlüdür; bildirimin yapılmamış olması bu sonucu engellemez (TMK m. 293).

Görevli ve yetkili mahkeme

Babalık davası, soybağının reddi davası ve tanımanın iptali davası aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m. 283). Örneğin çocuk doğduğunda ana başka bir şehirde oturuyorsa dava o yerde de açılabilir.

Babalık davası kazanılırsa: velayet, kişisel ilişki ve nafaka

Babalık hükmü kesinleşince çocuk ile baba arasında soybağı kurulur ve karar nüfus kaydına işlenir. Bu karar velayeti kendiliğinden değiştirmez. Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir; ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m. 337). Ayrıntılar için velayet davası yazımıza bakabilirsiniz.

Soybağı kurulan baba, velayeti altında bulunmayan çocukla uygun bir kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir (TMK m. 323). Görüşme düzeninin nasıl belirlendiğini kişisel ilişki davası yazımızda anlattık.

Küçüğe fiilen bakan ana, babaya karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m. 329). Çocuk için nafaka babalık davasıyla birlikte istenmez; soybağı kurulduktan sonra ayrı bir davayla istenir. Nafakanın türleri ve miktarı için nafaka davaları yazımıza bakabilirsiniz.

Ananın mali hakları

Ana, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak baba ya da mirasçılarından şu giderlerin karşılanmasını isteyebilir (TMK m. 304):

  • Doğum giderleri
  • Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri
  • Gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler

Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir. Üçüncü kişilerin veya sosyal güvenlik kuruluşlarının anaya yaptığı ödemeler hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir.

Baba öldükten sonra babalık davası ve miras hakkı

Baba ölmüşse babalık davası mirasçılarına karşı açılır (TMK m. 301/2). Çocuk için hak düşürücü süre bulunmadığından bu dava babanın ölümünden yıllar sonra da açılabilir; ana ise doğumdan başlayarak bir yıllık süreyle bağlıdır.

Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m. 498). Babalık davasını kazanan çocuk, babanın diğer çocuklarıyla aynı yasal miras payını alır ve saklı paya sahiptir.

Miras daha önce diğer mirasçılar arasında paylaşılmışsa, onlar adına verilmiş mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 598/3). Tereke mallarını elinde bulunduran kişilere karşı ise miras sebebiyle istihkak davası açılır (TMK m. 637). Bu dava, davacının mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her halde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; iyiniyetli olmayanlara karşı süre yirmi yıldır (TMK m. 639). Bu süreler hak düşürücü değil zamanaşımı süresidir; hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz, davalının ileri sürmesi gerekir (TBK m. 161).

Mirasın paylaşımına ilişkin genel bilgi için miras davaları sayfamıza, saklı payın korunması için tenkis davası yazımıza bakabilirsiniz.

Babalık davasını kim açabilir?

Babalık davasını ana ve çocuk açabilir (TMK m. 301). Çocuğun babası olduğunu düşünen erkeğin babalık davası açma hakkı yoktur; çocuğun başka bir erkekle soybağı yoksa çocuğu tanıyarak soybağını kurabilir (TMK m. 295).

Babalık davası kaç yıl içinde açılmalı?

Ana için süre doğumdan başlayarak bir yıldır. Çocuk için hak düşürücü süre yoktur; Anayasa Mahkemesi çocuğa ilişkin süreyi iptal ettiğinden çocuk ergin olduktan sonra herhangi bir süreye bağlı olmadan dava açabilir. Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa ananın bir yıllık süresi o soybağının ortadan kalktığı tarihte başlar (TMK m. 303).

Soybağının reddi davası ne zaman açılır?

Koca, doğumu ve baba olmadığını ya da ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle ilişkisini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açar. Ana doğumdan, çocuk ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m. 289).

Anne soybağının reddi davası açabilir mi?

Evet. 14 Kasım 2024’te yürürlüğe giren 7531 sayılı Kanunla ana da soybağının reddi davası açabilir (TMK m. 286). Ananın süresi doğumdan başlayarak bir yıldır (TMK m. 289/2).

DNA testine gitmeyen kişi zorlanabilir mi?

Evet. Zorunlu ve sağlık yönünden tehlike oluşturmayan kan veya doku incelemesine herkes katlanmak zorundadır; haklı bir sebep olmaksızın uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (HMK m. 292). Davalı incelemeye rıza göstermezse hâkim, beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m. 284/2).

Baba öldükten sonra babalık davası açılabilir mi?

Evet. Baba ölmüşse dava mirasçılarına karşı açılır ve Cumhuriyet savcısı ile Hazineye ihbar edilir (TMK m. 301). Üçüncü kişiler de soybağının tespiti için gereken incelemeye katlanmak zorundadır (HMK m. 292/2).

Babalık davasını kazanan çocuk mirasçı olur mu?

Evet. Hâkim hükmüyle soybağı kurulan çocuk, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (TMK m. 498). Miras paylaşılmışsa mirasçılık belgesinin geçersizliği ileri sürülebilir ve tereke malını elinde bulunduranlara karşı miras sebebiyle istihkak davası açılabilir (TMK m. 598, 637).

Babalık davası hangi mahkemede açılır?

Babalık ve soybağının reddi davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Dava, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (TMK m. 283).

Babalık davası kabul edilince velayet babaya geçer mi?

Hayır. Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m. 337).

Bu yazı, babalık davası ve soybağının reddine ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosyada doğum tarihi, tarafların öğrenme tarihleri ve mevcut nüfus kayıtları ayrıca değerlendirilmelidir.

Son güncelleme: 8 Kasım 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.

Avukat Mahmut Rasul UYANIK ile İletişime Geçin!