Tenkis davası, miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla veya sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalarla saklı payı zedelenen mirasçının, tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümün azaltılmasını istediği davadır (TMK m. 560). Dava tasarrufun tamamını geçersiz kılmaz; yalnızca saklı payı tamamlamak için gereken kadarını azaltır.
Dava hakkı hak düşürücü sürelere bağlıdır. Mirasçı, saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır. Her halde, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından on yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m. 571).
Miras hukukuna ilişkin genel bilgi için miras davaları sayfamıza bakabilirsiniz.
İçindekiler
- Tenkis davası nedir, kim açabilir?
- Saklı pay oranları
- Tasarruf edilebilir kısım nasıl hesaplanır?
- Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
- Tenkis sırası nasıl belirlenir?
- Tenkis davasında süre
- Geri verme borcu ve tenkisin sonucu
- Tenkis, tasarrufun iptali ve muris muvazaası arasındaki fark
- Görevli ve yetkili mahkeme
- Sık Sorulan Sorular
Tenkis davası nedir, kim açabilir?
Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir (TMK m. 505). Bu kısma tasarruf edilebilir kısım denir. Mirasbırakan bu sınırı aşarsa saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarrufların tenkisini dava edebilir (TMK m. 560/1).
Davayı saklı pay sahibi mirasçılar açar: altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş. Saklı payı zedelenen mirasçı, iflası halinde iflas idaresinin veya mirasın geçtiği tarihte aleyhine ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıların ihtarına rağmen dava açmazsa, iflas idaresi ya da bu alacaklılar alacaklarını elde etmek için gereken oranda tenkis davası açabilir (TMK m. 562).
Yasal mirasçıların paylarına ilişkin tasarruflar, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça yalnızca paylaştırma kuralı sayılır (TMK m. 560/2).
Saklı pay oranları
Saklı pay, yasal miras payına oranla belirlenir (TMK m. 506). Yasal miras payları ise mirasçıların hangi zümreden olduğuna göre değişir (TMK m. 495-499).
| Mirasçı | Saklı pay (TMK m. 506) |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, çocuğun yerine geçen torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçıysa | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş, diğer hallerde | Yasal miras payının dörtte üçü |
Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte birini, ana ve baba zümresiyle birlikte olursa yarısını, büyük ana ve büyük babalarla birlikte olursa dörtte üçünü alır (TMK m. 499). Altsoy ve ana baba kendi zümreleri içinde eşit pay alır (TMK m. 495, 496).
Kardeşlerin saklı payı, 4/5/2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; TMK m. 506’nın üçüncü bendi mülgadır. Bu nedenle kardeşler tenkis davası açamaz.
Tasarruf edilebilir kısım nasıl hesaplanır?
Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır (TMK m. 507/1). Hesapta önce mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun baktığı kişilerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir (TMK m. 507/2).
Ardından mirasbırakanın sağlararası karşılıksız kazandırmaları, tenkise tabi oldukları ölçüde terekeye eklenir (TMK m. 508). Üçüncü kişi lehine yapılan hayat sigortasının, mirasbırakanın ölümü zamanındaki satın alma değeri de terekeye eklenir (TMK m. 509).
Hesap örneği
Örnekteki rakamlar varsayımsaldır. Mirasbırakan eşini ve iki çocuğunu bırakarak ölmüştür. Borçlar ve giderler düşüldükten sonra terekesi 8.000.000 TL kalmıştır. Mirasbırakan vasiyetle terekenin tamamını mirasçı olmayan bir kişiye bırakmıştır.
| Kalem | Pay | Tutar |
|---|---|---|
| Eşin yasal payı | 1/4 | 2.000.000 TL |
| Her çocuğun yasal payı | 3/8 | 3.000.000 TL |
| Eşin saklı payı (yasal payın tamamı) | 1/4 | 2.000.000 TL |
| Her çocuğun saklı payı (yasal payın yarısı) | 3/16 | 1.500.000 TL |
| Toplam saklı pay | 5/8 | 5.000.000 TL |
| Tasarruf edilebilir kısım | 3/8 | 3.000.000 TL |
Vasiyet terekenin tamamına ilişkin olduğundan, tasarruf edilebilir kısmı aşan 5.000.000 TL tenkise tabidir. Eş ve çocuklar, tenkis davasıyla saklı paylarına karşılık gelen tutarın kendilerine verilmesini isteyebilir.
Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
Tenkis, ölüme bağlı tasarruflar ve kanunda sayılan sağlararası kazandırmalar için istenebilir. Ölüme bağlı tasarruflardan saklı payı zedeleyen kısım tenkise tabidir. Saklı pay sahibi mirasçıya yapılan kazandırmalarda ise yalnızca onun saklı payını aşan kısım tenkis edilir (TMK m. 561).
Aşağıdaki karşılıksız sağlararası kazandırmalar da ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabidir (TMK m. 565):
- Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar; geri verilmemek kaydıyla altsoya malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yapılan kazandırmalar; alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi.
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar.
- Serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar ile ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar. Âdet üzere verilen hediyeler bu kapsamın dışındadır.
- Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.
Hayat sigortasında sigorta alacağının ölüm zamanındaki satın alma değeri (TMK m. 567), tasarruf edilebilir kısmı aşan intifa hakkı veya irat borcu (TMK m. 568) ve artmirasçı yükümlülüğü (TMK m. 569) da tenkis konusu olabilir.
Değerinde azalma olmaksızın bölünemeyen belirli bir mal vasiyeti tenkise tabi olursa vasiyet alacaklısı, dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın verilmesini, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir (TMK m. 564). Bu kural sağlararası kazandırmaların tenkisinde de uygulanır.
Tenkis sırası nasıl belirlenir?
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar şu sırayla yapılır (TMK m. 570):
- Önce ölüme bağlı tasarruflardan. Mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça bu kazandırmalar orantılı olarak tenkis edilir (TMK m. 563).
- Ölüme bağlı tasarruflar yetmezse sağlararası kazandırmalardan; en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilerek.
- Kamu tüzel kişilerine, kamuya yararlı derneklere ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ile sağlararası kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.
Tenkis davasında süre
Tenkis davası açma hakkı şu sürelerin dolmasıyla düşer (TMK m. 571/1):
- Bir yıl: mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak.
- On yıl: vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden başlayarak. Bu süre her halde işler.
Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlıyorsa süreler iptal kararının kesinleşme tarihinde başlar (TMK m. 571/2). Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571/3).
Bu süreler zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir. Sürenin dolmasıyla dava hakkı sona erer.
Geri verme borcu ve tenkisin sonucu
Kendisine tenkise tabi kazandırma yapılan kişi iyiniyetliyse, yalnızca mirasın geçmesi anında kazandırmadan elinde kalanı geri vermekle yükümlüdür. İyiniyetli değilse iyiniyetli olmayan zilyedin geri verme borcuna ilişkin hükümlere göre sorumlu olur (TMK m. 566/1).
Miras sözleşmesiyle kazandırma elde eden kişi, mirasbırakana verdiği karşılığın tenkis oranında geri verilmesini isteyebilir (TMK m. 566/2). Mahkeme tenkise hükmederse tasarruf yalnızca saklı payı tamamlayan kısım kadar azalır; kalan kısım geçerliliğini korur.
Tenkis, tasarrufun iptali ve muris muvazaası arasındaki fark
Üç dava birbirine karıştırılır, ama konuları ve sonuçları farklıdır:
| Dava | Ne istenir? | Kim açabilir? |
|---|---|---|
| Tenkis davası | Geçerli bir tasarrufun, tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümünün azaltılması (TMK m. 560) | Saklı payı zedelenen mirasçı; TMK m. 562’deki hallerde iflas idaresi veya alacaklılar |
| Ölüme bağlı tasarrufun iptali | Tasarrufun ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma, zorlama, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği sebebiyle iptali (TMK m. 557) | İptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı (TMK m. 558) |
| Muris muvazaası davası | Görünürdeki işlemin muvazaa sebebiyle geçersizliğinin tespiti ve tapu kaydının iptali | Miras hakkı çiğnenen mirasçılar; saklı pay sahibi olmaları gerekmez |
Tasarrufun iptalinde süre bir yıl ve her halde on yıldır; iyiniyetli olmayan davalılara karşı bu üst süre yirmi yıldır (TMK m. 559). Muvazaa davasının ayrıntıları için muris muvazaası, iptal sebepleri için vasiyetnamenin iptali yazımıza bakabilirsiniz.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca (1.4.1974 tarih, 1974/1 E., 1974/2 K.), mirasbırakanın mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak için yaptığı görünürdeki satış, saklı pay sahibi olsun olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçıların açtığı davada muvazaa sebebiyle geçersiz sayılabilir. Muvazaa iddiasıyla birlikte, kabul edilmediği takdirde tenkis istemi aynı davada kademeli olarak ileri sürülebilir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Tenkis davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2). Ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda, ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11/1-a).
Dava, tenkise tabi kazandırmayı elde eden kişiye karşı açılır. Dilekçede saklı payın zedelendiği, terekenin durumu ve tenkisi istenen tasarruflar gösterilir. Saklı pay sahipliğini göstermek için mirasçılık belgesi ve terekeye ilişkin belgeler dosyaya sunulur.
Sık Sorulan Sorular
Tenkis davası, saklı payı zedelenen mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarruflarının azaltılmasını istediği davadır (TMK m. 560). Tasarrufun tamamı geçersiz olmaz; yalnızca saklı payı tamamlayan kısım azaltılır.
Saklı pay sahibi mirasçılar, yani altsoy, ana baba ve sağ kalan eş açabilir. Mirasçı dava açmazsa, TMK m. 562’deki şartlarla iflas idaresi veya ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklılar da açabilir.
Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte yasal payın tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür (TMK m. 506).
Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır. Mirasbırakan, kardeşleri dışında başka saklı pay sahibi mirasçısı yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir (TMK m. 505/2).
Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde; her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Süreler hak düşürücüdür.
Evet. Serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar ile ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar, âdet üzere verilen hediyeler hariç, tenkise tabidir (TMK m. 565). Saklı payı etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar da tenkis edilebilir.
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2). Ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11/1-a).
Tenkis davasında geçerli tasarrufun tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümü azaltılır ve davacının saklı pay sahibi olması gerekir. Muris muvazaası davasında ise görünürdeki işlem geçersiz sayılır ve miras hakkı çiğnenen mirasçının saklı pay sahibi olması aranmaz.
Hayır. Mahkeme tasarrufu yalnızca saklı payı tamamlamak için gereken ölçüde azaltır. Tasarrufun kalan kısmı geçerliliğini korur (TMK m. 560, 563, 570).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tenkis davasında sonuç; terekenin değerine, kazandırmaların tarihine ve mirasçıların durumuna göre değişir. Kanun metinlerinin güncel hali için mevzuat.gov.tr adresine bakılabilir.
Son güncelleme: 8 Kasım 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.