Eşlerden birinin akıl hastası olması ve bu yüzden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi, Türk Medeni Kanunu’nda ayrı bir boşanma sebebidir (TMK m. 165). Davayı hasta olmayan eş açar. Boşanma kararı verilebilmesi için hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekir.
Hastalık evlenme sırasında da varsa ve evlenmeye engel olacak derecedeyse, boşanma yerine evliliğin mutlak butlanı gündeme gelir. Tedaviyle iyileşebilecek hastalıklar ise bu boşanma sebebinin kapsamına girmez.
Boşanma sebepleri ve boşanma süreci hakkında genel bilgi için boşanma davaları sayfamıza bakabilirsiniz.

İçindekiler
- Akıl hastalığı sebebiyle boşanmanın şartları
- Hangi hastalıklar bu kapsama girer?
- Resmi sağlık kurulu raporu
- Hasta eş davada nasıl temsil edilir?
- Dava nasıl açılır ve nasıl ilerler?
- Boşanma ile evliliğin iptali arasındaki fark
- Tazminat ve nafaka
- Velayet ve mal paylaşımı
Akıl hastalığı sebebiyle boşanmanın şartları
TMK m. 165’e göre bu sebeple boşanma kararı verilebilmesi için üç şartın birlikte bulunması gerekir:
- Eşlerden biri akıl hastası olmalıdır.
- Hastalık yüzünden ortak hayat diğer eş için çekilmez hale gelmiş olmalıdır.
- Hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir.
Şartlardan biri eksikse dava bu sebebe dayanılarak kabul edilmez. Örneğin hastalık ağır olsa bile tedaviyle düzelme ihtimali varsa üçüncü şart gerçekleşmez.
743 sayılı eski Medeni Kanun, hastalığın en az üç yıl sürmüş olmasını da arıyordu. Yürürlükteki Türk Medeni Kanunu’nda böyle bir süre şartı yoktur.
Kanun bu dava için bir hak düşürücü süre de öngörmemiştir. Zina ve hayata kast sebebiyle boşanmada öğrenmeden itibaren altı aylık ve olaydan itibaren beş yıllık süreler vardır; akıl hastalığında ise şartlar devam ettiği sürece dava açılabilir.
Hangi hastalıklar bu kapsama girer?
Kanun hastalık türlerini saymaz. Önemli olan hastalığın adı değil, sağlık kurulunun hastalığın geçmesine olanak bulunmadığını tespit etmesidir. Mahkeme bu konuda kurul raporuna göre karar verir.
Tedaviyle düzelebilecek ruhsal rahatsızlıklar bu şartı karşılamaz. Hastalığın ortak hayatı çekilmez hale getirmesi de ayrıca aranır; hastalığın varlığı tek başına boşanma için yeterli değildir.
Resmi sağlık kurulu raporu
Kanunun aradığı rapor tek bir hekimin raporu değil, resmi bir sağlık kurumunun kurulu tarafından düzenlenmiş rapordur. Rapor genellikle dava sırasında mahkeme tarafından aldırılır. Mahkeme hasta eşi tam teşekküllü bir devlet veya üniversite hastanesinin sağlık kuruluna ya da Adli Tıp Kurumuna sevk eder.
Davacı eşin elindeki eski raporlar, hastane kayıtları ve tedavi belgeleri dava dilekçesine eklenir. Bu belgeler hastalığın varlığını ve seyrini gösterir; hastalığın geçmesine olanak bulunup bulunmadığını ise mahkemenin aldıracağı kurul raporu belirler.
Rapor tek başına yeterli değildir. Hastalığın ortak hayatı çekilmez hale getirdiği de ispat edilmelidir. Bunun için tanık beyanları, hastane ve kolluk kayıtları gibi deliller kullanılır.
Hasta eş davada nasıl temsil edilir?
Dava, hasta olmayan eş tarafından hasta eşe karşı açılır. Hasta eş daha önce kısıtlanmış ve kendisine vasi atanmışsa davada vasisi tarafından temsil edilir (TMK m. 448).
Hastalık eşin davranışlarını yönlendirme yeteneğini, yani fiil ehliyetini etkileyecek derecedeyse davalıya vasi atanması gerekir. Hasta eş henüz kısıtlanmamışsa mahkeme durumu yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadır (TMK m. 405); vasi atanıp atanmayacağı belirlenene kadar boşanma davası bekletilir. Akıl hastalığı sebebiyle kısıtlamaya da ancak resmi sağlık kurulu raporu üzerine karar verilebilir (TMK m. 409).
Hasta eşin ayırt etme gücü yoksa anlaşmalı boşanma yapılamaz. Anlaşmalı boşanmada hâkim tarafları bizzat dinler ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir (TMK m. 166/3). Bu durumda çekişmeli yol izlenir.
Dava nasıl açılır ve nasıl ilerler?
Dava aile mahkemesinde açılır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168).
- Dava dilekçesi verilir; hastalığa ilişkin raporlar, hastane kayıtları ve tanık listesi dilekçeye eklenir.
- Mahkeme davalı eşin kısıtlı olup olmadığını araştırır; gerekirse vesayet makamına bildirimde bulunur.
- Davalı eş sağlık kuruluna sevk edilir ve hastalığın geçmesine olanak bulunup bulunmadığı tespit ettirilir.
- Tanıklar dinlenir; ortak hayatın çekilmez hale gelip gelmediği değerlendirilir.
- Şartlar gerçekleşmişse boşanmaya karar verilir; nafaka, velayet ve tazminat talepleri aynı kararda çözülür.
Çekişmeli boşanma davasının genel aşamalarını çekişmeli boşanma yazımızda ayrıca anlattık.
Boşanma ile evliliğin iptali arasındaki fark
Akıl hastalığı evlenme sırasında var olmuşsa, durum boşanma yerine evliliğin geçersizliği kapsamında da değerlendirilebilir. Hangi yolun izleneceği hastalığın ne zaman başladığına ve derecesine göre değişir.
| Durum | Başvurulacak yol |
|---|---|
| Hastalık evlilik sürerken var ve geçmesine olanak yok | Akıl hastalığı sebebiyle boşanma (TMK m. 165) |
| Evlenme sırasında evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı vardı | Evliliğin mutlak butlanı (TMK m. 145/3) |
| Evlenme sırasında eş sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksundu | Evliliğin mutlak butlanı (TMK m. 145/2) |
| Hastalık tedaviyle iyileşebilir | TMK m. 165’e dayanılarak boşanma kararı verilemez |
Mutlak butlan davasını Cumhuriyet savcısı kendiliğinden açar; ilgisi olan herkes de açabilir (TMK m. 146). Akıl hastalığı sonradan iyileşmişse mutlak butlan davasını yalnızca iyileşen eş açabilir (TMK m. 147). Mutlak butlan halinde bile evlilik, hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156).
Evliliğin geçersizliği sebeplerini evliliğin iptali davası yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Tazminat ve nafaka
Maddi ve manevi tazminat kusurlu taraftan istenebilir (TMK m. 174). Hasta eşin hastalığından önceki kusurlu davranışları boşanmada kusur sayılır. Hastalık döneminde ise hastalığın derecesi önemlidir: hastalık eşin davranışlarını yönlendirme yeteneğini, yani fiil ehliyetini etkileyecek derecedeyse eş bu dönemdeki davranışlarından sorumlu tutulamaz ve bu davranışlar kusur sayılmaz. Tazminat talebi bu ayrıma göre değerlendirilir.
Yoksulluk nafakasında ise nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m. 175). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek hasta eş, kusuru daha ağır değilse diğer eşten yoksulluk nafakası isteyebilir. Hasta eş kısıtlıysa bu talep vasi tarafından ileri sürülür.
Anayasa Mahkemesi, TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir; iptal kararı 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir. Nafakanın türleri ve süresi hakkında ayrıntılı bilgiyi nafaka davaları yazımızda bulabilirsiniz.
Velayet ve mal paylaşımı
Velayet, çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Hastalığın çocuğun bakımına ve güvenliğine etkisi bu değerlendirmede ayrıca dikkate alınır. Velayeti almayan eşin çocukla kişisel ilişkisi düzenlenirken de çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK m. 182).
Mal rejiminin tasfiyesi diğer boşanma davalarındaki gibi yapılır. Kanun, kusurlu eşin katılma alacağındaki payının azaltılmasını veya kaldırılmasını yalnızca zina ve hayata kast sebebiyle boşanmada öngörmüştür (TMK m. 236). Akıl hastalığı sebebiyle boşanmada bu imkan yoktur.
Evet. Eşlerden biri akıl hastası olup bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hale gelmişse ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilirse boşanma kararı verilir (TMK m. 165).
Davayı hasta olmayan eş açar. Dava, hasta eşe karşı yöneltilir; hasta eş kısıtlıysa davada vasisi tarafından temsil edilir.
Rapor genellikle dava sırasında mahkeme tarafından aldırılır. Mahkeme hasta eşi tam teşekküllü bir devlet veya üniversite hastanesinin sağlık kuruluna ya da Adli Tıp Kurumuna sevk eder. Davacının elindeki eski raporlar ve hastane kayıtları da dilekçeye eklenir.
TMK m. 165’e dayanılarak olmaz. Bu sebeple boşanma için hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekir.
Anlaşmalı boşanmada hâkim tarafları bizzat dinler ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir (TMK m. 166/3). Hasta eşin ayırt etme gücü yoksa anlaşmalı boşanma yapılamaz; çekişmeli dava açılır.
Evlenme sırasında evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı veya sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu varsa evlilik mutlak butlanla batıldır (TMK m. 145). Bu derecede değilse ve hastalığın geçmesine olanak yoksa akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası açılabilir.
Ödenebilir. Yoksulluk nafakasında nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek hasta eş, kusuru daha ağır değilse diğer eşten yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m. 175).
Tazminat kusurlu taraftan istenir (TMK m. 174). Hasta eşin hastalığından önceki kusurlu davranışları kusur sayılır ve bunlara dayanılarak tazminat istenebilir. Hastalık eşin davranışlarını yönlendirme yeteneğini, yani fiil ehliyetini etkileyecek derecedeyse bu dönemdeki davranışları kusur sayılmaz.
Hayır. Kanun akıl hastalığı sebebiyle boşanma için bir hak düşürücü süre öngörmemiştir. Şartlar devam ettiği sürece dava açılabilir.
Bu yazı, akıl hastalığı sebebiyle boşanmaya ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her dosyada hastalığın niteliği, sağlık kurulu raporu ve ortak hayata etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Son güncelleme: 1 Kasım 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.