Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat): Sebepleri, Nasıl Yapılır, Sonuçları, Çıkarmaya İtiraz, İspat Yükü, Süreler ve Mirastan Yoksunluktan Farkı (TMK 510-513)

Mirasçılıktan çıkarma (ıskat), mirasbırakanın kanunda sayılan sebeplerden biri bulunduğunda saklı paylı mirasçısını vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasından uzaklaştırmasıdır (TMK m. 510). Halk arasında “mirastan men etme” olarak bilinir. Çıkarma şu iki sebepten birine dayanabilir:

  1. Mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi
  2. Mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi

Çıkarmanın geçerli olması için sebebin vasiyetnamede veya miras sözleşmesinde belirtilmesi gerekir (TMK m. 512). Çıkarılan mirasçı mirastan pay alamaz; ancak mirasbırakanın ölümünden sonra çıkarmaya karşı dava açabilir. Bu davada sebebin gerçekten var olduğunu ispat etmek çıkarılan mirasçıya değil, çıkarmadan yararlanan kişiye düşer. Sebep ispat edilemezse çıkarılan mirasçı saklı payını alır.

Tenkis, vasiyetnamenin iptali ve miras paylaşımı gibi diğer miras uyuşmazlıkları hakkında genel bilgi için miras davaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Mirasçılıktan Çıkarma Eskişehir Miras Avukatı

İçindekiler

Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) Nedir, Kimler Çıkarılabilir?

Mirasbırakan, saklı paylı mirasçısı yoksa mirasının tamamında, varsa saklı paylar dışında kalan kısmında vasiyetname veya miras sözleşmesiyle dilediği gibi tasarruf edebilir (TMK m. 505). Saklı pay, mirasbırakanın bu tasarruflarla ortadan kaldıramadığı miras payıdır. Mirasçılıktan çıkarma bu kuralın istisnasıdır: kanundaki sebeplerden biri varsa mirasbırakan, mirasçısının saklı payını da ortadan kaldırabilir.

Çıkarma yalnızca saklı paylı mirasçılar için söz konusudur. Saklı paylı mirasçılar ve saklı pay oranları şöyledir (TMK m. 506):

  • Altsoy (çocuklar ve torunlar): yasal miras payının yarısı
  • Ana ve baba: her biri için yasal miras payının dörtte biri
  • Sağ kalan eş: altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer durumlarda dörtte üçü

Saklı payın ve tasarruf edilebilir kısmın nasıl hesaplandığı tenkis davası yazımızda anlatılmıştır.

Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında kaldırılmıştır. Kardeşler ve saklı payı olmayan diğer yasal mirasçılar için mirasçılıktan çıkarmaya gerek yoktur. Mirasbırakan sebep göstermeden, mirasını vasiyetnameyle başka kişilere bırakarak bu mirasçıların miras almasını önleyebilir.

“Evlatlıktan Reddetme” Miras Hakkını Ortadan Kaldırır mı?

Türk hukukunda “evlatlıktan reddetme” adıyla bir kurum yoktur. Ana veya babanın çocuğunu evlatlıktan reddettiğini sözle ya da yazıyla açıklaması çocuğun mirasçılığını sona erdirmez. Bir çocuğun mirastan pay almasını önlemenin kanundaki yolu, şartları varsa mirasçılıktan çıkarmadır.

TMK Madde 510, 511, 512 ve 513 (Madde Metni)

Mirasçılıktan çıkarma Türk Medeni Kanunu m. 510-513’te düzenlenmiştir. Bu dört madde, Kanun’un yürürlüğe girdiği 2002 yılından bugüne değiştirilmemiştir. Maddelerin yürürlükteki metni şöyledir:

Türk Medeni Kanunu Madde 510 – Mirasçılıktan çıkarma, sebepleri

Aşağıdaki durumlarda mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir:

  1. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse,
  2. Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.

Türk Medeni Kanunu Madde 511 – Hükümleri

Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi; tenkis davası da açamaz.

Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, mirasçılıktan çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır.

Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

Türk Medeni Kanunu Madde 512 – İspat yükü

Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir.

Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer.

Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; ancak, mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur.

Türk Medeni Kanunu Madde 513 – Borç ödemeden aciz sebebiyle mirasçılıktan çıkarma

Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak, bu yarıyı mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır.

Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.

Mirasçılıktan Çıkarma Sebepleri

Kanun iki çıkarma sebebi sayar. Sebepler sınırlıdır; mirasbırakan bunların dışında kalan bir gerekçeyle saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkaramaz.

Ağır Bir Suç İşlenmesi

İlk sebep, mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesidir (TMK m. 510/1). Kanun hangi suçların ağır sayılacağını tek tek saymamış, “yakın” kavramını da tanımlamamıştır. Suçun bu ağırlıkta olup olmadığı her dosyada olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

Aile Hukukundan Doğan Yükümlülüklerin Önemli Ölçüde Yerine Getirilmemesi

İkinci sebep, mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir (TMK m. 510/2). Bu yükümlülükler Türk Medeni Kanunu’nun aile hukuku hükümlerinde düzenlenmiştir. Başlıcaları şunlardır:

  • Eşlerin birlikte yaşama, birbirine sadık kalma ve yardımcı olma yükümlülüğü (TMK m. 185)
  • Ana, baba ve çocuğun birbirine yardım etme, saygı ve anlayış gösterme ve aile onurunu gözetme yükümlülüğü (TMK m. 322)
  • Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoya, altsoya ve kardeşlere nafaka verme yükümlülüğü (TMK m. 364)

Kanun, yükümlülüğün “önemli ölçüde” yerine getirilmemiş olmasını arar. İhlalin bu ağırlığa ulaşıp ulaşmadığı her dosyada, tarafların ilişkisine ve olayların akışına göre ayrıca değerlendirilir.

Mirasçılıktan Çıkarma Nasıl Yapılır?

Mirasçılıktan çıkarma yalnızca ölüme bağlı tasarrufla, yani vasiyetnameyle veya miras sözleşmesiyle yapılabilir (TMK m. 510). Vasiyetname resmi şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla veya kanundaki şartları varsa sözlü olarak yapılır (TMK m. 531); resmi vasiyetname çoğunlukla noterde düzenlenir. Mirasbırakanın mirasçısına “seni mirasımdan men ettim” demesi, ihtarname göndermesi veya bu isteğini yakınlarına söylemesi çıkarma sonucunu doğurmaz.

Çıkarmanın geçerli olması için sebebin vasiyetnamede veya miras sözleşmesinde belirtilmesi şarttır (TMK m. 512/1). Vasiyetnamede yalnızca mirasçının çıkarıldığının yazılması yeterli değildir; çıkarmanın hangi olaya dayandığı da yazılmalıdır. Sebep belirtilmemişse çıkarılan mirasçı saklı payını alır (TMK m. 512/3).

Sebebin somut olaylarla yazılması, ileride açılacak dava bakımından da önem taşır. Çıkarılan mirasçı itiraz ettiğinde, çıkarmadan yararlanan mirasçılar vasiyetnamede belirtilen sebebi ispat etmek zorundadır.

Mirasbırakan çıkarmadan her zaman dönebilir. Vasiyetnameyle yapılan çıkarmadan, yeni bir vasiyetname yapılarak, vasiyetname yok edilerek veya sonraki bir tasarrufla dönülür (TMK m. 542-544). Kanun, mirastan yoksunluğun mirasbırakanın affıyla ortadan kalkacağını açıkça düzenlemiştir (TMK m. 578); mirasçılıktan çıkarma için böyle bir hüküm yoktur.

Mirasçılıktan Çıkarmanın Sonuçları

Geçerli bir çıkarmanın sonuçları şunlardır (TMK m. 511):

  • Çıkarılan mirasçı mirastan pay alamaz.
  • Çıkarılan mirasçı tenkis davası açamaz; yani saklı payını da isteyemez.
  • Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa çıkarılanın miras payı, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi altsoyuna, altsoyu yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır.
  • Çıkarılanın altsoyu, mirasbırakan bu payı başkasına bırakmış olsa da kendi saklı payını isteyebilir.

Çıkarma yalnızca çıkarılan mirasçıyı etkiler; onun çocuklarının ve torunlarının mirasçılığını ortadan kaldırmaz.

Örnek: Mirasbırakanın eşi kendisinden önce ölmüştür ve iki çocuğu vardır. Mirasbırakan çocuklarından birini mirasçılıktan çıkarmıştır; çıkarılan çocuğun da iki çocuğu (mirasbırakanın torunları) vardır. Mirasbırakan başka bir tasarrufta bulunmamışsa çıkarılan çocuğun 1/2 oranındaki miras payı iki torununa geçer ve her torun 1/4 pay alır. Mirasbırakan vasiyetnamesinde çıkardığı çocuğun payını diğer çocuğuna bırakmışsa torunlar yine korunur: çıkarılan çocuğun saklı payı olan 1/4’ü, yani her biri 1/8’i isteyebilir.

Mirasçılıktan Çıkarmaya İtiraz: Çıkarılan Mirasçı Ne Yapabilir?

Mirasçılıktan çıkarılan kişi, mirasbırakanın ölümünden sonra çıkarmaya itiraz edebilir (TMK m. 512/2). Mirasbırakan hayattayken çıkarmaya karşı dava açılamaz; vasiyetnameyle yapılan çıkarmada dava, vasiyetname açıldıktan sonra açılır. Kanun itirazın sonucunu üç duruma göre düzenler (TMK m. 512/3):

DurumSonuç
Çıkarma sebebi vasiyetnamede belirtilmemişVasiyetname, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; çıkarılan mirasçı saklı payını alır
Sebep belirtilmiş, ancak varlığı ispat edilememişVasiyetname, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; çıkarılan mirasçı saklı payını alır
Mirasbırakan çıkarma sebebi hakkında açık bir yanılmaya düşmüşÇıkarma geçersiz olur

Çıkarma vasiyetnameyle veya miras sözleşmesiyle yapıldığı için ölüme bağlı tasarrufların iptal sebepleri burada da geçerlidir. Çıkarmanın yer aldığı tasarruf ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği sebebiyle iptal edilebilir (TMK m. 557). Bu sebepler vasiyetnamenin iptali yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

İspat Yükü Kimdedir?

Çıkarılan mirasçı çıkarmaya itiraz ettiğinde, vasiyetnamede belirtilen sebebin gerçekten var olduğunu ispat etmek çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer (TMK m. 512/2). Çıkarılan mirasçı sebebin bulunmadığını ispat etmek zorunda değildir. Davalı taraf sebebi ispat edemezse çıkarılan mirasçı saklı payını alır.

Taraflar dayandıkları delilleri dilekçelerinde göstermelidir; mahkeme delilleri kendiliğinden toplamaz.

Mirasçılıktan Çıkarmaya Karşı Dava Açma Süresi

Kanun, m. 512’de çıkarmaya itiraz için ayrı bir süre düzenlememiştir. Ölüme bağlı tasarruflara karşı açılan iptal ve tenkis davaları ise hak düşürücü sürelere bağlıdır; süre geçtikten sonra açılan dava reddedilir:

  • İptal davası: davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl; her halde vasiyetnamenin açılma tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı 20 yıl (TMK m. 559).
  • Tenkis davası: mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl; her halde vasiyetnamenin açılma tarihinden başlayarak 10 yıl (TMK m. 571).

İki davada da kısa süre, öğrenmeden başlayarak 1 yıldır.

Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra sulh hukuk mahkemesinde açılır ve mirasta hak sahibi olanlara tebliğ edilir (TMK m. 596, 597). Vasiyetnamenin açılması ve açılma sırasında yapılan itirazın etkisi vasiyetnamenin açılması bölümünde anlatılmıştır.

Kanuna göre hükümsüzlük ve tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 559/2, 571/3).

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda görevli mahkeme, kanunda aksine düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2). Ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11).

Borç Ödemeden Aciz Sebebiyle Mirasçılıktan Çıkarma

Mirasçılıktan çıkarmanın ikinci türü mirasçıyı cezalandırmayı değil, miras payını mirasçının alacaklılarına karşı korumayı amaçlar. Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir (TMK m. 513). Şartları şunlardır:

  • Çıkarılan kişi mirasbırakanın altsoyu olmalıdır; eş, ana ve baba bu yolla çıkarılamaz.
  • Altsoy hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunmalıdır.
  • Çıkarma saklı payın yalnızca yarısı için yapılabilir.
  • Mirasbırakan bu yarıyı çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemelidir.

Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılan mirasçının istemi üzerine çıkarma iptal edilir (TMK m. 513/2).

Mirasçılıktan Çıkarma ile Mirastan Yoksunluk Arasındaki Fark

Mirastan yoksunluk, kanunda sayılan davranışlarda bulunan kişinin mirasçı olma hakkını kanun gereği kendiliğinden kaybetmesidir (TMK m. 578). Mirasçılıktan çıkarmadan temel farkı, mirasbırakanın vasiyetname yapmasına gerek olmamasıdır.

KonuMirasçılıktan çıkarmaMirastan yoksunluk
DayanakTMK m. 510-513TMK m. 578-579
Nasıl doğar?Mirasbırakanın vasiyetnamesi veya miras sözleşmesiyleKanun gereği kendiliğinden
Kimler için?Saklı paylı mirasçılarBütün mirasçılar ve vasiyet alacaklıları
SebeplerAğır suç; aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesiMirasbırakanı kasten öldürmek veya öldürmeye teşebbüs etmek; tasarruf yapamayacak duruma getirmek; aldatma, zorlama veya korkutmayla tasarruf yaptırmak ya da engellemek; tasarrufu ortadan kaldırmak veya bozmak
AfKanunda af hükmü yok; mirasbırakan vasiyetnamesinden dönebilir (m. 542-544)Mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar (m. 578)
Altsoya etkisiAltsoy mirasçı olur ve saklı payını isteyebilir (m. 511)Altsoy mirasçı olur (m. 579)

Mirasın reddi ve mirastan feragat ise mirasçının kendi iradesine dayanır. Mirasın reddinde mirasçı, mirasbırakanın ölümünden sonra mirası kabul etmediğini bildirir. Mirastan feragatte mirasbırakan ile mirasçı, mirasbırakanın sağlığında sözleşme yapar (TMK m. 528).

Mirasbırakanın mirasçısını çıkarmak yerine mallarını sağlığında başkasına devretmesi ayrı bir konudur. Karşılıksız kazandırmalar saklı payı zedeliyorsa tenkis davası, satış gibi gösterilen bağışlar için muris muvazaası davası gündeme gelir.

Sık Sorulan Sorular

Mirastan men etmek mümkün mü?

Evet, ancak saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana, baba ve eş) yalnızca kanundaki iki sebepten biri varsa mirasçılıktan çıkarılabilir: mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlenmesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi (TMK m. 510). Saklı payı olmayan mirasçılar için sebep aranmaz.

Evlatlıktan reddedilen çocuk miras alabilir mi?

Evet. Türk hukukunda evlatlıktan reddetme adıyla bir kurum yoktur; ana veya babanın bu yöndeki açıklaması çocuğun mirasçılığını sona erdirmez. Çocuğun mirastan pay almasını önlemenin yolu, kanundaki sebeplerden biri varsa vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasçılıktan çıkarmadır.

Mirasçılıktan çıkarma noterde nasıl yapılır?

Çıkarma vasiyetnameyle veya miras sözleşmesiyle yapılır; noterde düzenlenen resmi vasiyetname bu yollardan biridir. Vasiyetnamede çıkarma sebebinin belirtilmesi şarttır; sebep yazılmamışsa çıkarılan mirasçı saklı payını alır (TMK m. 512).

Mirasçılıktan çıkarılan kişi dava açabilir mi?

Evet. Çıkarılan mirasçı, mirasbırakanın ölümünden sonra çıkarmaya itiraz edebilir. Bu durumda çıkarma sebebinin varlığını ispat etmek çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer; sebep ispat edilemezse veya vasiyetnamede belirtilmemişse çıkarılan mirasçı saklı payını alır (TMK m. 512).

Mirasbırakan hayattayken çıkarmaya karşı dava açılabilir mi?

Hayır. Çıkarma mirasbırakanın ölümüyle sonuç doğurur ve mirasbırakan sağlığında vasiyetnamesinden her zaman dönebilir. Dava, mirasbırakanın ölümünden ve vasiyetnamenin açılmasından sonra açılır.

Mirasçılıktan çıkarılan kişinin çocukları miras alabilir mi?

Evet. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa çıkarılanın payı, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi altsoyuna kalır. Mirasbırakan bu payı başkasına bırakmış olsa da çıkarılanın altsoyu saklı payını isteyebilir (TMK m. 511).

Mirasçılıktan çıkarmaya karşı dava ne zamana kadar açılabilir?

Kanun çıkarmaya itiraz için ayrı bir süre düzenlememiştir. Ölüme bağlı tasarrufların iptali davası, iptal sebebinin öğrenilmesinden başlayarak 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından başlayarak 10 yıl içinde açılır; iyiniyetli olmayan davalılara karşı bu süre 20 yıldır (TMK m. 559). Tenkis davasında süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından başlayarak 10 yıldır (TMK m. 571).

Kardeş mirasçılıktan çıkarılabilir mi?

Kardeşlerin saklı payı olmadığı için mirasçılıktan çıkarmaya gerek yoktur. Mirasbırakan sebep göstermeden, mirasını vasiyetnameyle başka kişilere bırakarak kardeşlerinin miras almasını önleyebilir.

Mirasçılıktan çıkarma ile mirastan yoksunluk arasındaki fark nedir?

Mirasçılıktan çıkarma mirasbırakanın vasiyetnamesi veya miras sözleşmesiyle yapılır ve yalnızca saklı paylı mirasçılar için söz konusudur (TMK m. 510). Mirastan yoksunluk ise mirasbırakanı kasten öldürmek gibi kanunda sayılan davranışlarda kanun gereği kendiliğinden doğar ve mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar (TMK m. 578).

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Mirasçılıktan çıkarmanın geçerliliği her dosyada vasiyetnamenin içeriğine, çıkarma sebebine ve delillere göre ayrıca değerlendirilir.

Son güncelleme: 21 Kasım 2026. Hazırlayan: Avukat Mahmut Rasul Uyanık, Eskişehir Barosu.

Avukat Mahmut Rasul UYANIK ile İletişime Geçin!