Sağlık hukuku davaları, çoğu zaman tıbbi malpraktis iddiası etrafında şekillenir. Hastanın teşhis, tedavi, ameliyat, doğum, estetik müdahale, diş tedavisi veya acil servis sürecinde zarar gördüğünü ileri sürmesi halinde, olay yalnızca tıbbi açıdan değil hukuki açıdan da incelenir.
Bu davalarda temel mesele, tedavinin kötü sonuçlanması değildir. Tıp uygulamasında her müdahalenin belirli riskleri vardır. Önemli olan, sağlık hizmetinin o anki tıbbi standartlara uygun yürütülüp yürütülmediği, hastanın yeterince bilgilendirilip bilgilendirilmediği ve ortaya çıkan zararın gerçekten hatalı tıbbi uygulamadan kaynaklanıp kaynaklanmadığıdır.
Bu nedenle sağlık hukuku davalarında dosyanın merkezinde genellikle şu sorular yer alır: Hekim gerekli tetkikleri yaptı mı? Teşhis süreci makul şekilde yürütüldü mü? Seçilen tedavi yöntemi hastanın durumuna uygun muydu? Ameliyat veya müdahale tıbbi kurallara uygun yapıldı mı? Hasta riskler konusunda bilgilendirildi mi? Hastane kayıtları süreci açıklamaya yeterli mi?
Tıbbi Malpraktis Nedir?
Tıbbi malpraktis, sağlık hizmetinin sunulması sırasında gerekli dikkat ve özenin gösterilmemesi nedeniyle hastanın zarar görmesi olarak ifade edilebilir. Bu durum yalnızca hekimin açık bir hata yapmasıyla sınırlı değildir. Eksik inceleme, gecikmiş teşhis, yanlış tedavi seçimi, ameliyat sonrası takip eksikliği, yetersiz hasta bilgilendirmesi veya hastane organizasyonundaki aksaklıklar da malpraktis iddiasına konu olabilir.
Malpraktis davalarında her olay kendi tıbbi süreci içinde değerlendirilir. Aynı sonuç bir dosyada kaçınılmaz komplikasyon olarak kabul edilebilirken, başka bir dosyada hatalı tıbbi uygulama olarak nitelendirilebilir. Bu ayrımı belirleyen şey; hastanın başvuru şikâyeti, yapılan tetkikler, tıbbi kayıtlar, müdahalenin zamanı, hekimin davranışı ve sağlık kuruluşunun organizasyonudur.
Komplikasyon ile Malpraktis Arasındaki Fark
Sağlık hukuku davalarının en kritik noktası komplikasyon ile malpraktis ayrımıdır. Komplikasyon, tıbbi müdahale doğru şekilde yapılsa bile ortaya çıkabilecek istenmeyen sonuçtur. Her ameliyatın, her girişimsel işlemin ve bazı tedavi yöntemlerinin doğal riskleri bulunabilir.
Malpraktis ise bu riskin gerçekleşmesinden farklıdır. Burada sorun, tıbbi sürecin doğru yönetilmemesidir. Gerekli tetkik yapılmamışsa, belirti ve bulgular göz ardı edilmişse, hasta yeterince takip edilmemişse, yanlış işlem uygulanmışsa veya hastaya riskler anlatılmadan müdahale edilmişse artık komplikasyon değil, hatalı tıbbi uygulama tartışması gündeme gelir.
Bu ayrım, yalnızca sonuçtan hareketle yapılamaz. Dosyadaki tıbbi kayıtlar, bilirkişi incelemesi ve olayın kronolojisi birlikte değerlendirilmelidir.
Yanlış Teşhis ve Geç Teşhis
Yanlış teşhis veya geç teşhis, sağlık hukuku davalarında sık görülen malpraktis iddialarındandır. Ancak her yanlış teşhis otomatik olarak sorumluluk doğurmaz. Hekimin hastanın şikâyetlerine göre gerekli muayeneyi yapıp yapmadığı, uygun tetkikleri isteyip istemediği, hastayı ilgili branşa yönlendirip yönlendirmediği ve mevcut bulguları tıbbi kurallara uygun yorumlayıp yorumlamadığı incelenir.
Özellikle acil servis başvuruları, kanser tanısı, kalp krizi belirtileri, beyin kanaması şüphesi, doğum öncesi takip ve enfeksiyon tablolarında teşhis sürecinin nasıl yürütüldüğü önem kazanır. Gecikmiş teşhis iddiasında yalnızca tanının geç konulması değil, bu gecikmenin hastanın tedavi şansını veya sağlık durumunu etkileyip etkilemediği de araştırılır.
Ameliyat Hatası ve Müdahale Süreci
Ameliyat hatası iddialarında değerlendirme yalnızca ameliyat anıyla sınırlı değildir. Ameliyat öncesi hazırlık, risk değerlendirmesi, hastanın bilgilendirilmesi, operasyon tekniği, kullanılan malzeme, ameliyat notu ve ameliyat sonrası takip bir bütün olarak ele alınır.
Bazı dosyalarda sorun ameliyatın kendisinden değil, ameliyat sonrası dönemin yönetilmesinden kaynaklanır. Enfeksiyon bulgularının geç fark edilmesi, kanama riskinin izlenmemesi, hastanın taburculuk sonrası şikâyetlerinin yeterince değerlendirilmemesi veya kontrol sürecinin eksik yürütülmesi malpraktis tartışmasına yol açabilir.
Bu nedenle ameliyat kaynaklı sağlık hukuku davalarında, tıbbi dosyanın kronolojik olarak incelenmesi gerekir.
Aydınlatılmış Onam
Aydınlatılmış onam, sağlık hukuku davalarının en önemli başlıklarından biridir. Hastanın bir form imzalaması tek başına yeterli değildir. Hastaya yapılacak işlemin ne olduğu, neden gerekli görüldüğü, muhtemel riskleri, alternatifleri ve işlem yapılmazsa ortaya çıkabilecek sonuçlar anlaşılır şekilde açıklanmalıdır.
Özellikle ameliyat, estetik müdahale, diş tedavisi, implant uygulaması, anestezi, doğum, girişimsel işlem ve riskli tedavilerde aydınlatma yükümlülüğü daha belirgin hale gelir.
Onam formunun içeriği de önemlidir. Standart ve genel ifadelerden oluşan bir form, her durumda yeterli kabul edilmeyebilir. Formun somut işleme uygun olup olmadığı, hastaya ne zaman imzalatıldığı ve hastanın gerçekten bilgilendirilip bilgilendirilmediği ayrıca değerlendirilir.
Hekim Sorumluluğu
Hekimden beklenen, her hastayı mutlaka iyileştirmesi değildir. Hekimin yükümlülüğü sonuç garantisi vermek değil; hastanın durumuna uygun değerlendirme yapmak, gerekli tetkikleri istemek, uygun tedaviyi seçmek, hastayı bilgilendirmek ve süreci özenle takip etmektir.
Hekim sorumluluğu incelenirken olayın gerçekleştiği tarihteki tıbbi standartlar dikkate alınır. Hastanın yaşı, mevcut hastalıkları, başvuru şikâyeti, aciliyet durumu, yapılan tetkikler ve müdahale sonrası gelişmeler bu değerlendirmede rol oynar.
Bu nedenle sağlık hukuku davalarında iddianın somutlaştırılması gerekir. “Doktor hata yaptı” demek tek başına yeterli değildir. Hangi aşamada, hangi tıbbi standarda aykırı davranıldığı ortaya konulmalıdır.
Hastane Sorumluluğu
Malpraktis davalarında yalnızca hekimin değil, hastanenin veya sağlık kuruluşunun sorumluluğu da tartışılabilir. Sağlık hizmeti çoğu zaman ekip çalışmasıdır. Bu nedenle kayıt sistemi, personel organizasyonu, acil müdahale imkânı, hijyen koşulları, cihaz altyapısı ve kurum içi iletişim de davanın konusu olabilir.
Hastanın doğru bölüme yönlendirilmemesi, tetkik sonucunun hekime zamanında ulaştırılmaması, hemşire gözlem kayıtlarının eksik tutulması, enfeksiyon önlemlerinin yetersiz kalması veya acil müdahalede gecikme yaşanması hastane sorumluluğu bakımından değerlendirilebilir.
Kamu hastanesi, özel hastane, üniversite hastanesi, özel klinik veya muayenehane ayrımı; görevli mahkeme, başvuru yolu ve sorumluluk rejimi açısından ayrıca önemlidir.
Kamu Hastanesi ve Özel Hastane Ayrımı
Sağlık hukuku davalarında olayın kamu hastanesinde mi yoksa özel sağlık kuruluşunda mı meydana geldiği dava yolunu etkiler. Kamu hastanelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda genellikle idarenin hizmet kusuru tartışılır. Bu durumda idari başvuru ve tam yargı davası gibi süreçler gündeme gelebilir.
Özel hastane, özel klinik, tıp merkezi veya muayenehanede gerçekleşen olaylarda ise özel hukuk sorumluluğu değerlendirilir. Bu tür dosyalarda hasta ile sağlık kuruluşu arasındaki ilişkinin niteliği, hekimin uygulaması, kurumun organizasyonu ve hizmetin sunuluş biçimi birlikte incelenir.
Bu ayrım, yalnızca teorik bir ayrım değildir. Dava açılacak mahkeme, süreler ve izlenecek usul bakımından doğrudan sonuç doğurabilir.
Sağlık Hukuku Davalarında Tazminat
Tıbbi malpraktis nedeniyle zarar oluştuğu iddia ediliyorsa maddi ve manevi tazminat talepleri gündeme gelebilir. Maddi tazminat; tedavi giderleri, ek ameliyat masrafları, ilaç ve bakım giderleri, çalışma gücü kaybı, gelir kaybı veya destekten yoksun kalma gibi kalemleri içerebilir.
Manevi tazminat ise olayın kişide yarattığı acı, elem, bedensel bütünlük üzerindeki etki, kalıcı iz, organ kaybı, yaşam kalitesindeki azalma ve olayın ağırlığına göre değerlendirilir.
Tazminat bakımından en önemli konulardan biri illiyet bağıdır. Zararın, iddia edilen hatalı tıbbi uygulamadan kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirlenmeden sağlıklı bir hukuki değerlendirme yapılamaz.
Ceza Soruşturması Boyutu
Bazı malpraktis iddiaları ceza hukuku bakımından da sonuç doğurabilir. Ölüm veya yaralanma meydana gelen olaylarda taksirle öldürme ya da taksirle yaralama suçları tartışılabilir.
Ancak ceza sorumluluğu ile tazminat sorumluluğu aynı şey değildir. Ceza soruşturmasında suçun unsurları, kusur durumu ve failin cezai sorumluluğu incelenirken; tazminat davasında zarar, kusur, illiyet bağı ve hukuki sorumluluk değerlendirilir.
Sağlık meslek mensupları hakkında yürütülecek soruşturmalarda, görev yapılan kurum ve olayın niteliğine göre özel izin ve ön inceleme usulleri de gündeme gelebilir.
Deliller ve Tıbbi Kayıtların Önemi
Sağlık hukuku davalarında dosyanın kaderini çoğu zaman tıbbi kayıtlar belirler. Epikriz raporu, ameliyat notu, onam formu, tetkik sonuçları ve hemşire gözlem kayıtları olmadan olayın sağlıklı değerlendirilmesi güçleşir.
Bu davalarda özellikle şu belgeler incelenir:
- Hasta dosyası,
- Epikriz raporu,
- Ameliyat ve anestezi notları,
- Aydınlatılmış onam formları,
- Laboratuvar ve görüntüleme sonuçları,
- Reçeteler,
- Hemşire gözlem formları,
- Yoğun bakım kayıtları,
- Sevk ve konsültasyon belgeleri,
- Kontrol muayenesi kayıtları,
- Fotoğraflar,
- Fatura ve ödeme belgeleri,
- Bilirkişi raporları.
Eksik kayıt, çelişkili kayıt veya sonradan düzenlendiği izlenimi veren belgeler davanın değerlendirilmesinde ayrıca önem kazanabilir. Sağlık hukuku davalarında olayın kronolojisi doğru kurulmadan malpraktis değerlendirmesi yapmak çoğu zaman mümkün değildir.
Bilirkişi Raporu
Malpraktis davalarında bilirkişi raporu genellikle dosyanın en belirleyici aşamalarından biridir. Bilirkişi; müdahalenin tıbbi standartlara uygun olup olmadığını, komplikasyon-malpraktis ayrımını, aydınlatılmış onamın yeterliliğini, zararın nedenini ve illiyet bağını değerlendirir.
Ancak bilirkişi raporunun yalnızca sonuç kısmına bakılması yeterli değildir. Raporun hangi tıbbi kayıtlara dayandığı, olayın tüm aşamalarını inceleyip incelemediği, gerekçesinin açık olup olmadığı ve dosyadaki belgelerle uyumlu bulunup bulunmadığı da değerlendirilmelidir.
Sağlık hukuku davalarının merkezinde çoğu zaman tıbbi malpraktis iddiası bulunur. Yanlış teşhis, geç teşhis, ameliyat hatası, hatalı tedavi, aydınlatılmış onam eksikliği, hasta takibindeki ihmal veya hastane organizasyonundaki aksaklıklar bu davaların temel konularıdır.
Bu davalarda yalnızca zararın meydana gelmiş olması yeterli değildir. Zararın tıbbi standartlara aykırı bir işlemden kaynaklanıp kaynaklanmadığı, komplikasyon ile malpraktis arasındaki ayrım, hekim ve hastane sorumluluğu, tıbbi kayıtlar ve bilirkişi raporu birlikte değerlendirilir.
Her sağlık hukuku uyuşmazlığı kendi olay örgüsü, tarafları, tıbbi kayıtları ve zarar durumu içinde incelenmelidir.
Eskişehir avukat Mahmut Rasul UYANIK saygıyla sunar.